Ayiti, peyi Karayib la ak yon istwa rich e inegalab
Ayiti se ti peyi sa a nan Karayib la kote prèske tout istwa li fèt ak gwo atwositè ak yon gwo aksyon plis pase fabule, ke yon gwoup gason te dwe akonpli pou pwòp siviv yo. Peyi a te fèt nan kè yon istwa rezistans, avèk enpòtans gwo e san parèy nan kèk aspè, ki ka rakonte ak fyète bay rès mond lan.
Istwa Ayiti kapab reveye nan nenpòt moun, gwo santiman kont nenpòt fòm enjistis, avèk pouvwa pou enspire revolt moun ki pi fèb kont nenpòt tandans kriminèl enjistis. Nan sans sa a, li ta bon pou konsidere Ayiti kòm yon gwo peyi, si nou konsidere richès istwa li. Si peyi a pase nan kèk moman difisil nan kèk pati nan tan lontan li epi li gen yon prezan ki gen tach nwa sou kèk nan seksyon li yo, li rete malgre tout bagay peyi Toussaint Louverture, Jean-Jacques Dessalines, Henri Christophe ak Alexandre Pétion (pè panamerikalis). Epi sitou, yon peyi ki gen yon istwa rich, kapab rivalize ak pi rich istwa nan mond lan.
Rive Kristòf Kolon sou zile Hispaniola a koresponn avèk aterisaj barbaris ak jinozid nan lavi pèp endijèn yo ki te esansyèlman vivan ak lapè, sa te konstitye divès kominote amerendyen yo ki te abite kontinan Ameriken an avan 1492. Rejim bèt kolonyalis franse yo, apre Trete Ryswick an 1697 ki te cede pati lwès Hispaniola bay yo, se yon pwen nwa nan pati sa a nan istwa Ayiti. Paske kolon franse yo gen gwo responsablite nan komès esklavaj. Se yo menm ki te premye deside ale nan Afrik, pran moun nwa, epi pote yo nan chan esklavaj Saint-Domingue. Chans sa yo, kote moun nwa yo te sibi pi gran tòti nan epòk sa a, kote tout abominasyon te genyen sou tout bagay. Li enpòtan tou pou note ke Endijèn yo, ki pa t kapab sipòte barbaris inuman esklavaj la, te premye viktim sistèm malveyan sa a. Se pou ranplase yo ke moun nwa yo te rive sou kontinan Ameriken an, paske yo te sibi yon jinozid ke kolon ewopeyen yo te komèt.
Revolisyon Ayisyen an, ki te abouti nan viktwa glorieuz 1804, te genyen kèk non enpòtan nan tèt li kòm lidè. Pami yo, nou ka site Makandal, Bookman. Men, jenyo Toussaint Louverture, ansanm avèk siksè Dessalines, te korone gwo non sa yo nan pi bèl fason. An efè, malgre Toussaint Louverture mouri an Frans avan viktwa ayisyen 1804, li te yon prekursè Revolisyon Ayisyen an, pandan li te rete yon non ke mond lan renmen asosye ak jenyo militè. Dessalines, pou pati li, te konplete eritaj Toussaint nan karisma li, lidèchip li ak pragmatis li pou triomf libète ak lavi nan Saint-Domingue. Li pote flanm libète a sou tè ki te istorikman pote san moun nwa, kote barbaris ak salte ki pi vye nan limanite te enstale sou yon peryòd tan konsa. Sa a fè referans a 400 an esklavaj ke yon ras gason te komèt sou lòt pati nan limanite a ki sanble avèk yo, malgre kèk ti diferans.
Apre gwo triomf Vertières, apre plizyè deseni lit, mas esklav yo ki te soufri anba pye chenn ki t ap fòse yo viv nan barbaris esklavaj la, te finalman jwenn triomf e yo te libere tèt yo depi sou doulè yo san parèy. Epi Dessalines, sou tèt yo, te dakò ede lòt peyi nan rejyon an nan bezwen pou lit pou libere yo. Ede premye anperè ayisyen an bay Miranda ka temwaye sou sa. Anplis de sa, Revolisyon Ayisyen an rete pi konplè nan epòk li a. Li te sèl la ki te anti-kolon, anti-rasis e ki te rale yon gwo batay kont wont esklavaj la. San konte lefèt ke Dessalines te deklare ofisyèlman libere tout moun ki te soumèt nan esklavaj ki rive sou rivaj ayisyen yo.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Bote natirèl
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Eritaj
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Kilti
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
