Depi lontan yo te konpwann ayisyen yo lè yo te trete bèt yo, sitou bèt kay tankou chat ak chen. Sepandan, verite a se, Ayisyen gen yon gwo afeksyon pou konpayon bèt yo, e lyen sa a reflete nan fason yo pran swen ak nouri bèt kay yo. Soti nan zòn riral yo rive nan katye iben yo, bèt kay yo souvan konsidere kòm yon pati nan fanmi an, ak Ayisyen ki montre devouman imans nan byennèt yo. Men kèk aspè kle ki mete aksan sou relasyon solid Ayisyen genyen ak bèt kay yo.
Li atik la an :
Nan anpil fwaye ayisyen, yo trete chat ak chen tankou manm fanmi. Yo pa senpleman konsidere yo kòm bèt men kòm konpayon ki ofri sipò emosyonèl ak kè kontan. Fanmi yo souvan bay bèt kay yo non afeksyon epi mete yo nan woutin chak jou, asire w ke yo manje, pran swen, epi yo ba yo yon espas konfòtab nan kay la.
Kilti ayisyen an mete aksan sou konpasyon ak respè pou tout bèt vivan. Prensip kiltirèl sa a reflete nan fason moun trete bèt yo. Li komen pou wè Ayisyen ap fè efò pou yo pran swen chat ak chen ki pèdi, pou asire yo gen manje ak dlo. Pwopriyetè bèt kay, an patikilye, yo konnen yo bay chen ak chat manje lakay yo, asire ke konpayon yo renmen anpil manje manje nourisan, pa jis bouyon.
Nan dènye ane yo, konsyantizasyon sou sante bèt kay te ogmante anpil an Ayiti. Pwopriyetè bèt kay yo vin pi konsyan de enpòtans swen veterinè, yo mennen bèt yo regilyèman nan klinik pou pran vaksen ak tcheke. Menm nan zòn riral yo, kote resous yo ka ra, anpil ayisyen chèche konsèy sou fason pou pran swen bèt yo byen. Òganizasyon san bi likratif ak gwoup byennèt bèt yo te jwe yon wòl kle tou nan edike kominote yo sou posesyon responsab bèt kay, amelyore plis swen yo bay bèt yo.
Plizyè òganizasyon pwoteksyon bèt opere ann Ayiti, k ap travay pou edike piblik la sou byennèt bèt epi asire yo pran swen bèt ki pèdi. Gwoup tankou Haitian Animal Welfare Society (HAWS) te aplike kanpay pou ankouraje esterilizasyon, esterilizasyon, ak adopte bèt ki pèdi olye yo achte yo. Inisyativ sa yo byen resevwa, sa montre volonte kominote a pou pwoteje ak pran swen bèt yo.
An Ayiti, li komen pou wè kominote yo mete tèt yo ansanm pou pran swen bèt lokal yo. Vwazen yo souvan gade deyò pou bèt kay lòt, yo ofri bay manje oswa mache yo si mèt kay la pa kapab fè sa. Apwòch kominotè sa a nan swen bèt kay demontre kijan lanmou anrasinen pou bèt yo nan sosyete ayisyen an. Anplis de sa, yo souvan wè bèt kay yo jwe lib nan lari yo, yo renmen pa tout moun ak pran swen nan pa katye a.
Fòlklò ayisyen ak rakonte istwa souvan gen ladan bèt kòm karaktè santral, plis demontre koneksyon kiltirèl la ak bèt yo. Atravè istwa sa yo, bèt yo dekri tankou bèt ki gen sajès, fidèl, epi pafwa majik, ki reflete respè ak admirasyon Ayisyen genyen pou yo. Istwa sa yo pase leson jantiyès anvè bèt soti nan yon jenerasyon nan yon lòt.
Li komen pou temwen Ayisyen k ap pran swen chat ak chen ki pèdi, pafwa mennen yo lakay yo oswa bay yo manje ak abri. Zak dezenterese sa yo montre nan ki kantite lanmou Ayisyen genyen pou bèt yo. Bèt ki pèdi souvan vin tounen bèt kay renmen anpil, entegre nan kay la ak bay non, manje, ak swen. Anpil Ayisyen kwè nan trete bèt yo ak menm respè ak diyite ak nenpòt moun.
Relasyon ant Ayisyen ak bèt kay yo se youn ki anrasinen nan lanmou, respè, ak konpasyon. Menmsi move konsepsyon ka pèsiste, li klè ke Ayisyen gen yon gwo afeksyon pou bèt yo, sitou chat ak chen. Kit se nan bay swen veterinè, manje bèt ki pèdi, oswa patisipe yo nan lavi kominote a, Ayisyen demontre chak jou jis konbyen yo pran swen pou konpayon fourur yo. Kilti peyi a ak pratik ki antoure swen bèt kay kontinye evolye, asire yon avni pi briyan pou tout bèt ki anba swen yo.
Facebook : https://www.facebook.com/haitiwonderland
Youtube : https://www.youtube.com/@haitiwonderland
Instagram : https://www.instagram.com/haitiwonderland/
Twitter : https://twitter.com/haitiwonderland
Linkedin : https://www.linkedin.com/in/haitiwonderland/
Edikanèt se yon òganizasyon ki angaje nan edikasyon an lang kreyòl ayisyen sou entènèt. Li te fonde an 2019 nan Lise Toussaint Louverture. Òganizasyon an ap travay pou mete lang kreyòl la an valè, bay li rekonesans epi ankouraje itilizasyon li nan tout espas edikatif, sosyal ak enstitisyonèl peyi a. Se twa jèn militan ki angaje pou koz sa a ki mete l sou pye: Luc Cadet FIGARO, Alan Joe JEAN, ak Marcus JUSMA. Depi kòmansman, Edikanèt te fikse tèt li kòm misyon prensipal pou ankouraje ansèyman an kreyòl nan tout zòn peyi a; ekri materyèl pedagojik an kreyòl; konbat diskriminasyon lengwistik kont moun ki pale kreyòl; epi fè kreyòl tounen yon lang enstriksyon, kilti ak prestij. Inisyativ sa a soti nan yon konsyans sou jan lang kreyòl la toujou mete sou kote nan sosyete ayisyen an. Dènye gwo aksyon yo te fè se te yon konkou jeni ki te fèt pandan mwa jiyè 2025, sou konesans jeneral: listwa Ayiti, jeografi, kilti ayisyen, matematik, grama kreyòl, ak lòt matyè ki gen rapò ak aprantisaj an kreyòl. Roobens D. Victor te ranpòte premye pri sou 113 patisipan.
Abòne ak bilten nou an pou w rete enfòme de tout aktivite nou yo ak aktyalite sou Ayiti.
Ayiti, pèl Zantiy yo, se yon peyi ki rich nan istwa ak kilti. Jou ferye piblik li yo se moman selebrasyon, komemorasyon ak refleksyon sou sot pase bèl pouvwa li yo. Chak dat gen yon siyifikasyon espesyal, plonje Ayisyen nan yon atmosfè fèstivite ak memorab. b~1ye janvye: Jounen Endepandans Nasyonal ak Nouvèl Ane~b 1ye janvye se yon jou doubl espesyal an Ayiti. Yon bò, se Jounen Endepandans Nasyonal la, ki komemore viktwa esklav ayisyen yo sou fòs kolonyal franse yo an 1804. Yon lòt bò, se lavèy nouvèl ane a, ki make kòmansman yon nouvo ane ki chaje ak pwomès ak lespwa. b~2 Janvye: Fèt Zansèt yo~b 2 janvye dedye a memwa zansèt yo. Se yon opòtinite pou Ayisyen sonje rasin yo, selebre eritaj kiltirèl ki pase de jenerasyon an jenerasyon. b~Fevriye: Kanaval, Lendi Gras, Madi Gras, Mèkredi Sann~b Mwa fevriye a make pa Kanaval, youn nan fèstivite ki pi kolore e ki pi dinamik ann Ayiti. Lari yo ranpli ak parad, mizik vivan ak dans sovaj. Mardi Gras se akimilasyon kanaval, ki te swiv pa sann Mèkredi, ki make kòmansman Karèm la. b~Avril: Pak, Jedi Sant, Vandredi Sen~b Selebrasyon Pak ann Ayiti gen ladann tradisyon relijye Jedi Gran ak Vandredi Sen. Se yon moman lapriyè ak refleksyon pou anpil Ayisyen. b~1 Me: Jounen Agrikilti ak Travay~b 1ye me dedye pou selebre travay ak enpòtans agrikilti nan lavi peyi a. Se yon opòtinite pou rekonèt efò travayè yo ak mete aksan sou sektè agrikòl la. b~18 me: Festival Drapo~b Jounen Drapo a selebre drapo ayisyen an, yon senbòl endepandans ak fyète nasyonal la. Ayisyen onore koulè yo epi sonje kouraj zansèt yo nan batay pou libète. b~23 me: Jounen nasyonal souverènte~b Jou sa a komemore rekonesans souverènte ayisyen an pa Frans an 1805. Se yon moman fyète nasyonal ak reyafime endepandans. b~Me - Out: Asansyon~b Asansyon an selebre ant Me ak Out, yon festival relijye ki make Asansyon Jezikri nan syèl la. b~Jen: Fèt Dye~b Fèt Dye, ke yo rele tou fèt kò ak san Kris la, se yon selebrasyon relijye enpòtan nan mwa jen. b~15 out: Sipozisyon Mari~b Sipozisyon Mari a se yon jou fèt kretyen ki make Asansyon Vyèj Mari a nan syèl la. Li fete ak ferve an Ayiti. b~20 septanm: anivèsè nesans Jean-Jacques Dessalines~b Dat sa a komemore nesans Jean-Jacques Dessalines, youn nan zansèt fondatè Ayiti yo e yon lidè kle nan lit pou endepandans la. b~17 oktòb: Lanmò Desalin~b 17 oktòb se yon jou komemorasyon lanmò Jean-Jacques Dessalines, ki raple enpak li sou istwa ayisyen an. b~1ye novanm: Jou tout Sen ~b Jou tout Sen se yon jou fèt relijye ki onore tout sen, selebre ak lapriyè ak vizit nan simityè. b~2 Novanm: Jou Mouri~b Jounen tout nanm yo se yon opòtinite pou rann omaj a moun ki mouri yo nan dekore tonm ak patisipe nan seremoni relijye yo. b~18 novanm: Komemorasyon batay Vertières~b Jou sa a onore viktwa desizif ayisyen an nan batay Vertières an 1803, ki te make fen okipasyon fransè a. b~Desanm 5: Jounen Dekouvèt~b 5 desanm selebre dekouvèt zile a pa Christopher Columbus an 1492. b~25 desanm: Nwèl~b Selebrasyon Nwèl ann Ayiti make pa reyinyon fanmi, manje fèt ak tradisyon relijye. Jou ferye ann Ayiti se pi plis pase repo nan lavi chak jou; sa yo se moman ki enkòpore nanm ak rezistans nan yon pèp. Chak selebrasyon bay yon opòtinite pou reyini ansanm, sonje sot pase a epi gade nan lavni ak espwa ak detèminasyon.
Nan kè majeste topografi ayisyen an, se yon bèl pyè bèl natirèl: Lake Péligre. Nich nan mòn yo nan rejyon santral Ayiti, lak atifisyèl sa a se yon bèl bagay pou rezidan lokal yo ak vizitè sezi menm jan. Soti nan kreyasyon istorik li rive nan enpòtans ekolojik li nan kontanporen, ann eksplore ansanm richès Lak Péligre. Orijin ak Istwa: Lac de Péligre se rezilta yon pwojè jeni anbisye ki te antreprann nan ane 1950. Nan epòk sa a, gouvènman ayisyen an, an kolaborasyon ak patnè entènasyonal yo, te antreprann konstriksyon baraj Péligre la sou rivyè Latibonit. Objektif prensipal la se te bay Ayiti gwo echèl elektrisite pandan y ap reglemante inondasyon rivyè pou pwoteje tè agrikòl anval. Ekoloji ak divèsite biyolojik: Anplis itilite li kòm yon sous enèji idwolik, Lake Péligre se lakay yo nan divèsite ekolojik rich. Dlo kalm nan lak la bay yon abita vital pou yon varyete de espès pwason natif natal, sipòte kominote lapèch lokal yo. Anplis de sa, forè ki antoure yo ak ti mòn ki sou fwontyè lak la se kay divès flora ak fon, ki kontribye nan prezèvasyon ekosistèm rejyonal la. Touris ak lwazi: Pou amater deyò ak amater lanati, Lake Péligre ofri yon foul moun nan opòtinite lwazi. Vizitè yo ka jwi vwayaj bato lapè sou dlo trankil nan lak la, ofri opinyon panoramique sou mòn ki antoure yo. Anplis de sa, santye randone nan forè kaka kleren pèmèt randone yo eksplore bote natirèl zòn nan. Lake Péligre reprezante pi plis pase yon senp kò dlo atifisyèl. Li se yon temwayaj vivan nan entèlijans imen ak bote natirèl Ayiti. Kòm yon destinasyon touris émergentes, li ofri vizitè yo yon eksperyans Immersion nan lanati, pandan y ap mete aksan sou enpòtans enpòtan nan konsèvasyon anviwònman an. Lè nou prezève trezò natirèl sa a, nou tou prezève avni dirab planèt nou an.
Ann Ayiti, fèt yo gen yon enpòtans patikilye paske yo se yon fason pou selebre istwa, kilti ak idantite peyi a. Sepandan, youn nan pi gwo fèt nasyon an rete 1ye janvye, ki make endepandans Ayiti. Chèche konnen poukisa jou sa a gen sans pou ayisyen yo ak kijan li selebre atravè peyi a.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
