Nou tout abitye ak pawòl chante sa a: "Caonabo fut mis en prison à Isabella et quelques mois plus tard embarqué pour l’Espagne, il disparut en mer avec le bateau qui le portait...". Men èske w konnen istwa CAONABO, premye ki te defann zile a?
Ayiti, pyèr kache nan Karayib la, ofri yon foul moun nan plaj nan syèl la ki sedui ak bote natirèl yo ak trankilite. Byen lwen wout touris ki gen anpil moun, plaj sa yo ofri yon escaped idilik pou moun k ap chèche yon vrè refij lapè. Men yon ti koutje sou pi bèl plaj Ayiti yo, yo chak inik nan fason pa yo.
Pandan 47èm Reyinyon Òdinè Konferans Chèf Leta ak Gouvènman CARICOM la, Ayiti te fè yon etap enpòtan nan rantre nan Komisyon Reparasyon CARICOM. Dominique Dupuy, Minis Afè Etranjè Ayiti, anonse pwogrè sa a apre rankont li ak Rektè Fritz Deshomme. Sou sèn entènasyonal la, Madam Dupuy deklare: "Apre rankont mwen ak Rektè Fritz Deshomme, konsènan kreyasyon yon Gwoup Travay nan UEH sou reparasyon ak restitisyon ki gen rapò ak esklavaj ak endepandans peyi Dayiti, nou pote koze a nan 47èm reyinyon òdinè a. nan Konferans Chèf Deta ak Gouvènman CARICOM, kote m ap patisipe ansanm ak Prezidan Edgard Leblanc Fils." Gwoup travay sa a pral sèvi kòm Komite Nasyonal Ayiti nan Komisyon Reparasyon CARICOM. "Kounye a Ayiti rantre nan Komisyon Reparasyon CARICOM nan kote Gwoup Travay sa a pral chita kòm Komite Nasyonal Ayisyen an," te ajoute Dominique Dupuy. Inisyativ sa a reprezante yon etap enpòtan pou Ayiti, ki make angajman aktif li nan diskisyon rejyonal sou reparasyon ak restitisyon istorik.
Premye me a se yon jou dedye a selebrasyon travay ak agrikilti. Se yon okazyon pou mete an valè pwodui lokal yo epi savoure gou otantik rejyon nou an. Haïti Wonderland ap ofri w yon resèt tradisyonèl ki mete aksan sou yon fwi anblèmatik nan cuisine ayisyèn nan: fwi apen an. Aprann kijan pou prepare bon gou "Tonm-Tonm" nan, yon akonpayman pafè pou selebre Kouzen Zaka.
Ayiti ap fè tit nan lemonn. E sa pa bon nouvèl. Eksplwatasyon ayisyen yo raman reveye anpil enterè, men toujou gen yon tandans pou lonje dwèt sou abi yo, koule lank pou brase pikan nan bò, emèt an bouk pou retransmèt dezòd k ap rache. Pa gen okenn medya pou fè amand pou rezistans pèp sa a fè tèt di. Pa gen moun ki souliye rezistans feròs ki sèvi kòm gaz pou pèp sa a sispann nan ravin lanmò yo. E si sa a se te nan yon sèten mezi sèl fason pou pale sou peyi sa a finalman atire atansyon? Se 26 jiyè 2024. Je olenpik yo fèk kòmanse an Frans. 33yèm Olympiad modèn nan. Dekontrakte, dapre Forbes Magazine, Ayiti klase pami dis nasyon ki gen pi bon kostim, ak fyète nan twazyèm plas. Anmenmtan, a kilomèt de Lafrans, sou “Zile dezòd malen orchestrated”, Ayisyen pa menm reyalize nan ki pwen rekonesans sa a fwontyè ak iwoni. Yon paradoks ki gen evokasyon, enpopilè, gen anpil chans pou fè dezagreyab. Yon imaj ayeryen montre vil Pari nan tout bèl li, eklere tankou pòtay paradi a, ki reflete tout grandè Lafrans, tout mayifisans li te akeri pandan syèk yo, san omisyon kontribisyon nan san koule pa ’machin nan terib. nan kolonizasyon. Mwen fèmen zye mwen, mwen tounen nan tan, mwen wè ankò ti gason sa kite poukont li, pèdi san yo pa menm konnen li, kondane nan echèk san yo pa menm konprann li. Apre sa, gen lòt yo. Ti gason nan menm sitiyasyon an, oswa pi mal. Entèdi nan sosyete a, yo pa konnen ki sa lavi a sere pou yo. Yo fòme klas elegant moun majinalize yo, nan kapasite yo kòm kannay, bon pou anyen, ak kannay ki detounen nan bèl nan sosyete a. Kontras sa a atire mwen, e mwen mande pou yon ti moman si moun ki fè eksperyans dezòd la soti deyò yo konprann enjeux yo ak reyalite a nan sitiyasyon an. Anplis de sa, mwen sanble ke menm majorite ayisyen k ap viv sou teritwa a pa gen okenn lide sou aspè fondamantal ak esansyèl nan sitiyasyon an.
VIH/SIDA rete yon gwo menas pou sante piblik, sitou pami jèn yo ann Ayiti. Fè fas ak reyalite sa a, LEAD-ACADEMY, yon òganizasyon ki te fonde an Desanm 2020 pa Dwinny Belval, angaje nan pwojè “KANPAY SANSIBILIZASYON POU GOUMEN KONT HIV/AIDS” (“Kanpay Sensibilizasyon Konbat VIH/SIDA”). Inisyativ sa a, ki te lanse nan kad Jounen Mondyal VIH/SIDA, vize mobilize timoun lekòl Kafou yo epi ankouraje konpòtman responsab devan epidemi sa a.
Eksplorasyon kiltirèl ofri yon fenèt kaptivan nan richès ak divèsite eritaj mondyal la. Pami destinasyon ki kaptive ak istwa yo, atizay ak idantite inik yo, Ayiti kanpe kòm yon bijou kiltirèl ki merite dekouvri. b~Eritaj istorik:~b Istwa Ayiti make pa detèminasyon pèp ayisyen an devan esklavaj, kolonizasyon ak defi politik yo. Li se premye eta endepandan nan Amerik Latin nan ak sèl la te fonde pa yon revòlt esklav siksè. Eritaj istorik Ayiti reflete nan atizay, mizik, dans ak kwayans li. b~Atis ak Atizana:~b Ekspresyon atistik ayisyen an vibran e pwisan. Penti nayif, pi popilè pou koulè klere li yo ak tèm naratif li yo, gen rasin li nan tradisyon Vodou ak folklò lokal yo. Atis ayisyen yo te genyen renome entènasyonal nan kaptire lespri mistik ak lavi chak jou nan peyi a. b~Mizik, ritm nanm ayisyen an:~b Mizik se nanm palman an Ayiti. Soti nan konpa dirèk pou rive vodou pou rive djaz pou rive nan rasin, chak gen mizik gen yon istwa ki byen anrasinen nan kilti ayisyen an. Gwoup ikonik la, Boukman Eksperyans, fusion ritm tradisyonèl ak enfliyans modèn, kreye yon eksperyans sonik inik ki depase limit. b~Danse ak mouvman:~b Dans an Ayiti se yon selebrasyon lavi ak espirityalite. Dans Vodou, tankou Yanvalou ak Banda, enkòpore rituèl sakre pandan y ap prezève eritaj Afriken. Mouvman yo grasyeuz ak kostim kolore rakonte istwa ki soti nan istwa ayisyen an, kreye yon koneksyon pwofon ant pase ak prezan. b~Espirityalite ak Vodou:~b Vodou, souvan mal konprann, se yon eleman esansyèl nan kilti ayisyen an. Li se yon relijyon sinkretik ki konbine eleman Afriken, Ameriken Endyen ak Katolik. Seremoni Vodou yo, ak dans entoksikan yo ak rituèl mistik yo, se ekspresyon pwisan nan espirityalite ayisyen an epi yo anrasinen nan rechèch la pou koneksyon ak zansèt ak divinite. Eksplore nanm ayisyen an vle di fouye nan yon monn kote listwa, atizay, mizik ak espirityalite mare pou fòme yon rezo kiltirèl inik. Ayiti, ak divèsite li ak rezistans, ofri yon eksperyans ki rich nan emosyon ak dekouvèt. Kit nan lari yo trè aktif nan Pòtoprens, nan galri atizay vibran yo oswa nan ritm yo kaptivan, chak kwen nan peyi Karayib sa a revele yon fasèt kaptivan nan nanm pwofon ak vivan li.
Chèz Dwa Konstitisyonèl Monferrier Dorval la se yon inisyativ gwo entansite entelektyèl, ke Inivèsite Leta d Ayiti (UEH), pran atravè lidèchip rektora li a, an akò ak dirijan Fakilte Dwa ak Syans ekonomik (FDSE). Objektif prensipal inisyativ la se pou onore ak perpétuer memwa vanyan ak briyan Pwofesè Monferrier Dorval, ki te asasinen nan sikonstans twoub sa gen plis pase twazan. E nan objektif pou fè yon kontribisyon syantifik nan gwo deba ki ap travèse sosyete ayisyen an depi anviwon dizan sou bezwen chanje oswa ou pa, konstitisyon 29 mas 1987 la te amande 11 me 2011 la. eseye aplike li de preferans. Si li ta dwe chanje, si chanjman sa a ta dwe radikal, sinon kisa li ta dwe genyen an tèm de chanjman nan yon nouvo lwa paran pou yon pi bon òganizasyon enstitisyon an Ayiti. Se pwofesè Henri Marge ki prezide chèz la syantifikman. Dorléans, (aktyèl chèf AFPEC), epi li se vis-prezidan dwayen fakilte lwa ak syans ekonomik yo, Me Eugène Pierre Louis. Prezidan an pran fòm yon seri konferans ak deba (15 an total), ki dewoule nan lokal biwo pwoteksyon sitwayen OPC, sou non Mèkredi Prezidan Dorval Monferrier. Se nan sans sa a pou senkyèm edisyon Chair Wednesday (ki te dewoule mèkredi 9 oktòb 2024 la nan OPC, an prezans pwotèktè sitwayen an, Me Renan Hédouville), atansyon te plase sou edikasyon nan deba ki antoure. devlopman posib yon nouvo konstitisyon pou Ayiti. 5yèm rankont sa a te dewoule sou tèm: "Edikasyon, Ansèyman, Rechèch, Syans ak Teknoloji". Konferans la te modere pa twa gran nan kominote entelektyèl ayisyen an, ki gen ladan de pwofesè eminan nan UEH a, nan ka sa a, Pwofesè Odonel Pierre Louis, direktè akademik nan École Normale Supérieure (ENS); vis-rektè UEH a, Pwofesè Jacques Blaise. Entèvansyon yo te swiv pa direktè enstiti nasyonal fòmasyon pwofesyonèl (INFP) Mesye Dikel Delvariste.
Okap, bijou istorik Ayiti, se lakay yon relik achitekti kaptivan: Fò Pikolèt. Fwansè yo te konstwi nan fen 18tyèm syèk la, enpozan bastion sa a domine avèk majeste bè Okap la, e li temwen boukou listwa ayisyen an ak gwo batay pou endepandans la. Istwa Fò Pikolèt la byen lye ak istwa Ayiti, sitou nan epòk Revolisyon Ayisyen an. Pandan peryòd tumultuous sa a, lè esklav ak afran leve kont opresyon kolonyal, fò a te sèn nan batay sezon ak syèj feròs. Pafwa fòs fransè yo te itilize, pafwa revolisyonè ayisyen yo, Fò Picolet te temwen an silans evènman ki te fòme desten nasyon an. Ki fèt ak yon vizyon estratejik, fò a reprezante achitekti militè epòk li yo. Mi wòch epè li yo, kanon ki pozisyone estratejikman ak pwen de vi ki bay sou Bay la fè li yon bastion inpignable. Non li, Fort Picolet, rann omaj a Jeneral Louis Marie, Marquis de Picolet, gouvènè franse Okap nan fen 18tyèm syèk la. Jodi a, Fort Picolet rete pi plis pase yon senp moniman istorik. Se yon senbòl vivan nan rezistans ak detèminasyon pèp ayisyen an. Vizitè ki moute desann nan kraze li yo ka santi anprent istwa a epi kontanple rès yo nan yon sot pase tumultuous. Soti anlè, yon panoramique sou bè Okap disponib pou yo, ki ofri yon pèspektiv inik sou enpòtans estratejik kote sa a nan istwa maritim Ayiti. Kòm yon poto nan touris ayisyen an, Fort Picolet atire vizitè ki soti toupatou nan mond lan. Aura istorik li yo, konbine avèk bote natirèl anviwònman li yo, fè li yon destinasyon ki dwe wè pou rayisab istwa ak kilti. Plis pase yon atraksyon touris, Fort Picolet se yon temwayaj pikan sou lit san limit pou libète ak richès kiltirèl Ayiti. Pandan tout syèk yo, Fort Picolet te siviv tès tan an, raple tout moun ke libète se yon dwa inaliénable, difisil genyen ak prezève ak anpil atansyon. Nan eksplore ranpa li yo, kontanple kanon an silans li yo, vizitè yo jwenn yo plonje nan istwa a toumante nan Ayiti, yon istwa nan kouraj, rezistans ak espwa. Viv yon eksperyans ekstraòdinè nan vizit vityèl Fò Picolet: https://haitiwonderland.com/haiti-virtual-reality-ht/monuments-histoire/haiti--fort-picolet--visite-virtuelle/14
Ayiti, "Pèl Zantiy yo," se pi plis pase yon destinasyon bò lanmè. Peyi sa a plen ak sit inik istorik, natirèl ak kiltirèl ki bay temwayaj sou sot pase rich li yo ak divèsite biyolojik eksepsyonèl. Men yon seleksyon 7 kote ki dwe wè ki pral plonje w nan kè istwa, kilti ak bote Ayiti.
Ayiti, yon zile Karayib kaptivan, se yon paradi twopikal souvan enkoni vwayajè yo. Ant plaj sab blan, peyizaj montay, kilti vibran ak istwa kaptivan, gem zile sa a ofri yon eksperyans inik ak inoubliyab. Si w ap chèche yon destinasyon natif natal, lwen wout bat yo, Ayiti se kote ki pafè pou yon avanti plen dekouvèt. Men poukisa Ayiti merite plas li pami pi bèl kote pou eksplore.
Sitiye tankou yon emwòd nan kè lanmè Karayib la, Ayiti kanpe kòm yon bijou vre kote bèl klima twopikal la ap gouvènen. Zile mayifik sa a, ki renome pou plaj idilik li yo, mòn vèt kaka kleren li yo ak kilti rich, tou beni ak tanperati dou pandan tout ane a ki fè li yon destinasyon rèv.
Ayiti, yon peyi ki rich nan istwa ak kilti, sitiye nan kè rejyon Karayib la. Li te ye pou plaj idilik li yo, mòn majestueux ak moun akeyan, Ayiti se yon bèl bijou nan rejyon twopikal sa a. Men, ki kote Ayiti ye egzakteman nan Karayib la, e ki karakteristik jeyografik ki defini peyi sa a kaptivan?
Peryòd Nwèl ann Ayiti pa sèlman fèt ak chante tradisyonèl yo. Li se tou yon eksplozyon nan gou, ak desè tipik ak bwason ki pran plezi boujon yo gou epi ajoute yon manyen inik nan selebrasyon yo. Dekouvri 10 must-have nan gastronomi ayisyen an pou yon Nwèl otantik ak goumè.
Ann Ayiti, fèt yo gen yon enpòtans patikilye paske yo se yon fason pou selebre istwa, kilti ak idantite peyi a. Sepandan, youn nan pi gwo fèt nasyon an rete 1ye janvye, ki make endepandans Ayiti. Chèche konnen poukisa jou sa a gen sans pou ayisyen yo ak kijan li selebre atravè peyi a.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
