Ki istwa drapo ayisyen an?

1ye janvye 1804: Pwoklamasyon Endepandans Ayiti

1ye janvye 1804, yon evènman enpòtan nan listwa mondyal te fèt: pwoklamasyon endepandans Ayiti. Jou sa a, Ayiti te vin premye peyi nwa endepandan nan mond modèn lan, sa ki te make fen plis pase yon deseni nan batay anmè kont opresyon kolonyal franse ak esklavaj.

7 kote touris an Ayiti ke ou dwe vizite

Ayiti, "Pèl Zantiy yo," se pi plis pase yon destinasyon bò lanmè. Peyi sa a plen ak sit inik istorik, natirèl ak kiltirèl ki bay temwayaj sou sot pase rich li yo ak divèsite biyolojik eksepsyonèl. Men yon seleksyon 7 kote ki dwe wè ki pral plonje w nan kè istwa, kilti ak bote Ayiti.

Konferans / Quatre Chemins Festival / 21yèm edisyon

Enpak chòk kolektif ak endividyèl sou devlopman pèsonèl jèn yo nan Pòtoprens Si ekriven, aktè, dansè, powèt, pami lòt moun, te kontan nou ak pèfòmans yo, etidyan sikoloji nan Fakilte Syans Imen (FASCH), Lourdya Blaise te pale ak piblik la sou chòk. Estriktire sou tèm "Jèn ak chòk, analiz enpak chòk kolektif ak endividyèl sou devlopman pèsonèl jèn k ap viv nan Pòtoprens ant 2010-2024", konferans sa a te bay yon echanj anrichisman. Pandan rankont sa a, Michaël Formilus te modere, Madam Blaise te montre kijan evènman ki te pase nan peyi a te lakòz ka chòk nan mitan Ayisyen. Dapre etidyan an, site Asosyasyon Sikolojik Ameriken an, nou pale de chòk kòm yon konsekans chòk. Lèt la eksplike pa lefèt ke nou santi nou menase, kit se moun nan kesyon an oswa moun yo renmen. Sepandan, li presize ke chòk kolektif rete depann de enpak evènman an genyen sou moun nan. Pou ilistre remak li yo, li mansyone tranblemanntè 12 janvye 2010 la, ki te konsidere kòm yon chòk kolektif, nan limit ke li toujou okipe lespri nou. Trajedi sa a fè nou sonje disparisyon moun nou renmen yo ak pèt menmen. Sa a se ka a nan yon chòk ki vin tounen yon chòk kolektif. Pou elèv la, li ta dwe mete aksan sou ke lè yon evènman rive, gen kèk moun ki twomatize ak lòt moun pa. Dapre misye, vyolans gang ame yo pa pèsevwa menm jan an, kenbe Madan Blaise. Gen moun ki kouri kite kay yo men ki pa twomatize. Vreman vre, gen kèk moun ki wè sitiyasyon twomatik kòm yon evènman tanporè, li di. Oratè a te pale tou sou chòk kolektif la ki, daprè li, enkyete lespri a, menm si nou pa fè eksperyans li ankò. Li manifeste tèt li sou plizyè fòm: mank de dòmi, sikoz laperèz, panse pèsistan, batman kè entans... Anjeneral, sentòm yo ki lye ak chòk mouri difisil. Lè sa a pèsiste, li vin estrès egi. Pou fè fas ak li, nou bezwen pale ak lòt moun. Si sitiyasyon an pèsiste, estrès egi transfòme nan yon faz estrès pòs-twomatik; nan ka sa a, ou ta dwe fè konfyans nan yon moun ou fè konfyans oswa ale wè yon espesyalis sante mantal, li konseye. Nan prezantasyon li a, Lourdya Bazile atire atansyon tou sou eta sikolojik timoun yo nan epòk sa yo. Dapre prezantatè a, timoun yo tou fè fas ak sitiyasyon kriz sa a, menm si yo pa pale ak paran yo sou sa. Otan ke granmoun, timoun tou planifye avni yo. Li te ensiste pou fè fas ak ane lekòl yo dezobeyi yo, yo vin reflechi ak enkyete. Yo fèmen. Timoun ki te byen klere anvan an ka vin vyolan epi li pa bon nan lekòl la. Paran yo rele pou yo koute epi konprann yo. Yon bon moman echanj, rich nan konsèy pratik. Piblik la te patisipe totalman. An vire, prezantatè a envite l pou l respire pi byen epi medite. “Nou ap viv nan yon peyi kote enkyetid yo melanje, nou dwe pran tan pou tèt nou, fè espò, byen manje, asire espas pou dòmi an pwòp epi pran tan pou tèt nou. Gen plis pase yon fason pou jwenn kalm,” sikològ la sonje. Gertrude Jean-Louis

Resèt Ayisyen: Kijan pou fè yon bon gou ble wouj ak pwa

An Ayiti, yo souvan prefere diri pase ble, mayi oswa lòt sereyal. Sepandan, jodi a nou pral fè yon eksepsyon pou nou jwi yon bon plat ble ak pwa wouj. Pou kòmanse, bouyi pwa wouj yo. Pandan se tan, chofe lwil la nan yon gwo chodyè sou chalè medyòm. Ajoute zonyon an ak lay la, sote jiskaske yo vin dore. Apre sa, ajoute pat tomat la epi kite l kwit pou kèk minit, san rete brase. Apre sa, ajoute pwa wouj yo ki fin drene, bouyon poul oswa bouyon legim, sèl ak pwav. Melanje tout bagay byen. Vide dlo a nan chodyè a epi pote l nan yon bouyi. Yon fwa dlo a bouyi, ajoute ble a epi kite l mijote jiskaske li vin mou epi dlo a fin absòbe. Finalman, bese dife a epi brase detanzantan pou melanj lan pa kole nan fon chodyè a. Yon fwa li fin kwit, ajiste epis la selon gou ou epi sèvi cho.

Ki plaj yo chwazi an Ayiti?

Ayiti, ak litoral selès li yo ak dlo turkwaz, plen ak bèl plaj ki atire moun ki renmen detant, avanti naval ak dekouvèt natirèl. Kit ou ap chèche yon ambiance vivan oswa yon retrè lapè, plaj Ayiti yo ofri yon divèsite eksperyans inik. Men yon gid pou ede w chwazi plaj ki pi byen adapte dezi w yo:

Oyster Lagoon nan Belle-Anse, yon emwòd ekotouris pou eksplore

Pak Nasyonal Lagon des Huîtres, youn nan bijou divèsite biyolojik ayisyen an, se yon vrè sanctuaire natirèl. Pak sa a se lakay yo nan ven-yon lagon fòme yon ekosistèm nan richès enestimab. Pichon kaskad dlo a, ak douz kaskad majeste li yo, enkòpore bote nan bwa ak pouvwa natirèl nan sit la. Bayahondes (Prosopis juliflora) domine vejetasyon pak la, ki kreye yon forè sèk ki sèvi kòm refij pou divès bèt sovaj. Pami rezidan yo ki pi remakab yo se grasyeuz Greater Flamingo (Phoenicopterus roseus) ak Ricord Iguana (Cyclura ricordi), yon espès endemic nan zile Ispanyola. Mangrov wouj, gri ak blan nan sit Lagon des Huîtres jwe yon wòl esansyèl nan bay abita pwoteje pou yon foul moun espès.