Plato Santral la se pi gwo plato an Ayiti. Vas teritwa sa a, ki sitiye nan rejyon santral peyi a, se yon zòn anblèmatik nan anviwònman Ayisyen an, ki rich an resous natirèl, istwa ak potansyèl agrikòl. Nan atik sa a, nou pral eksplore karakteristik plato sa a ki fè li yon rejyon esansyèl pou konprann Ayiti.
Li atik la an :
Plato Santral la an Ayiti se yon vas rejyon ki sitiye sitou nan depatman Sant lan. Li karakterize pa yon plèn enteryè ki antoure ak mòn, miyò chèn Matheux nan lwès la ak chèn Trou d’Eau nan lès la.
Travèse pa plizyè rivyè, tankou Rivyè Artibonit la, li jwe yon wòl estratejik pou agrikilti gras a tè fètil li yo ak resous dlo li yo. Jewografi li fè li yon espas enpòtan tou pou prezèvasyon ekosistèm lokal yo.
Plato Santral la se yon zòn kle pou agrikilti an Ayiti. Gras a tè fètil li a, li itilize pou kiltive anpil manje, tankou:
- Mayi, yon sereyal esansyèl nan rejim alimantè lokal la.
- Pwa, ki se yon sous pwoteyin enpòtan pou Ayisyen yo.
- Fwi twopikal, tankou mango, bannann ak fwi Citrus, ki devlope byen nan klima favorab sa a.
Pratik agrikòl yo toujou tradisyonèl la, men yo bay yon revni pou plizyè milye fanmi k ap viv nan rejyon an. Sepandan, ewozyon tè ak deforestasyon reprezante gwo defi ki mande solisyon dirab.
Anplis enpòtans agrikòl li, Plato Santral la se lakay yon byodiversite inik. Forè li yo, byenke menase, se abita pou anpil espès bèt ak plant. Rejyon an se yon rezèvwa dlo dous enpòtan tou, gras a rivyè li yo ak wòl li nan alimante Baraj Péligre a, ki esansyèl pou irigasyon ak pwodiksyon elektrisite an Ayiti.
Plato Santral la se yon sit istorik tou. Pandan Revolisyon Ayisyen an, rejyon sa a te sèn plizyè batay desizif. Pwòch li ak mòn yo te bay konbatan yo yon refij estratejik.
Jodi a, rès epòk sa a ak tradisyon lokal yo temwaye enpòtans istorik ak kiltirèl Plato Santral la. Li konnen tou pou festival lokal li yo, ki reyini kominote yo epi selebre richès eritaj yo a.
- Sifas: Apeprè 5,000 km², sa ki fè li youn nan pi gwo zòn plat nan peyi a.
- Altitid mwayèn: Plato a monte rive nan yon altitid 600 a 1 000 mèt anwo nivo lanmè.
- Popilasyon: Plis pase 1 milyon moun ap viv nan rejyon sa a, gaye nan zòn iben ak riral yo.
- Klima: Yon klima twopikal ki favorize yon gwo divèsite nan rekòt agrikòl.
Malgre enpòtans li, Plato Santral la fè fas ak plizyè defi. Ewozyon tè ki koze pa deforestasyon menase fètilite tè a, alòske aksè limite a enfrastrikti modèn ap anpeche devlopman nan rejyon an.
Moun ki rete nan Plato Santral la ap travay aktivman pou prezève tè yo epi amelyore kondisyon lavi yo. Inisyativ rebwazman, pwogram devlopman riral ak pwojè edikasyon ap dewoule pou satisfè bezwen lokal yo epi amelyore valè teritwa sa a.
Plato Santral la se pi plis pase yon senp rejyon jewografik nan Ayiti; Se yon kote lanati, istwa ak kilti reyini ansanm pou fòme idantite peyi a. Li reprezante defi ak opòtinite ki defini Ayiti, tout pandan l ap ofri yon aperçu sou gwo potansyèl li.
Si ou gen nenpòt anekdòt oubyen souvni ki gen rapò ak Plato Santral la, pataje yo nan kòmantè yo pou anrichi dekouvèt kolektif sa a!
Facebook : https://www.facebook.com/haitiwonderland
Youtube : https://www.youtube.com/@haitiwonderland
Instagram : https://www.instagram.com/haitiwonderland/
Twitter : https://twitter.com/haitiwonderland
Linkedin : https://www.linkedin.com/in/haitiwonderland/
Emeline Michel fèt 21 mas 1966 nan Dubedou, yon ti vil ki sitiye nan 5èm seksyon kominal Gonayiv, vil endepandans Ayiti. Tou de yon chantè ak konpozitè, jodi a enfliyans li depase e ale pi lwen pase fwontyè Ayiti ak mond fransè a. Apre li te kòmanse etid segondè nan Lycée Louis Diaquoi ke yo rele souvan Lycée de Jeunes Filles des Gonaïves, li te antre nan Pòtoprens, nan yon moman, pou l kontinye etid li nan Kolèj St Pierre nan Pòtoprens. Se nan kapital ayisyen an, pi presizeman nan Legliz Batis Bolosse, ke lidè relijye yo te dekouvri talan li e ki te sipòte l, ki te ofri l bous detid pou l etidye mizik. Sa yo se apwòch li ki pral baz karyè mizik eksepsyonèl li, mete non li pami Ayisyen ki pi fyè yo ak bò kote pi gwo non nan mizik ayisyen an, tankou Lionel Benjamin, Beethova Obas ak Yole Dérose konseye li.
Abòne ak bilten nou an pou w rete enfòme de tout aktivite nou yo ak aktyalite sou Ayiti.
Kote ideyal la pou vakans, lin de myèl, randone, vizit vizite ak plis ankò. Zile paradi sa a, ki sitiye nan sid Ayiti, toupre Île-à-Vache, ofri yon anviwònman pitorèsk ki fè li yon destinasyon chwa. Yon ti kout wòch soti nan Île à Vache, yon zile 128 km² benyen nan dlo kristal klè nan Lanmè Karayib la, Île des Amoureux se yon bèl bijou yo eksplore an Ayiti. Jis 5.50 mil naval soti nan vil la kotyè nan Okay, zile sa a fasil pou jwenn. Vwayajè yo ka rive nan vil Okay la nan machin oswa patisipe pou vòl charter ki rive nan ayewopò rejyonal la. Soti nan pò Les Cayes, yon kout bato vwayaj 20 minit pral mennen ou nan destinasyon mayifik sa a. Istwa kaptivan Île à Vache ajoute yon dimansyon siplemantè nan eksperyans ou. Yon fwa yon refij pou pirat ak boukane, zile sa a te surnome "Treasure Island". Jodi a, li kontinye charme vizitè yo ak anbyans natif natal li yo, plaj primitif ak dlo kristal klè. Kit ou ap chèche pou detant plaj, avanti anba dlo, yon escaped amoure, yon avanti ekzotik oswa dekouvèt kiltirèl, Lovers’ Island gen tout bagay. Plonje nan dlo klè yo eksplore resif koray kolore, vwayaje nan vejetasyon Fertile, oswa tranpe nan atmosfè a trè aktif nan mache lokal yo. Pou koup kap chèche romans, pa gen anyen tankou yon promenade solèy kouche sou plaj la, ki te swiv pa yon dine chandèl anba zetwal yo. Lovers’ Island se pi plis pase jis yon destinasyon vakans, li se yon vrè refij lapè kote avanti ak detant rankontre. Si ou se yon renmen detant oswa yon avanturyé nan kè, zile sa a pral sedui ou ak cham natif natal li yo ak peyizaj mayifik. Anbake nan yon escaped inoubliyab epi dekouvri tout sa Ayiti gen pou ofri nan paradi zile sa a.
Ayiti te fè yon abondans sou sèn nan mond lan nan seremoni ouvèti Je Olenpik 2024 yo nan Pari, te kaptire atansyon ak rad sansasyonèl. Inifòm atlèt ayisyen yo, ke Forbes konsidere kòm twazyèm pi remakab epi aklame pa lòt magazin, te depase sa yo nan anpil nasyon enfliyan nan mòd ak konsepsyon. Rekonesans sa a se rezilta yon kolaborasyon eksepsyonèl ant designer vizyonè Stella Jean ak atis ki renome entènasyonalman Philippe Dodard. Jodi a ann plonje nan mond lan nan Stylist talan Stella Jean la.
Ayiti, yon zile kilti ak istwa, se pi plis pase yon destinasyon plaj. Li vibre nan ritm tradisyon li yo, mizik li yo, dans li yo e sitou fèt tradisyonèl li yo. Si w ap chèche yon eksperyans otantik, evènman sa yo se opòtinite pafè a pou fouye nan nanm yon pèp fyè, chalereu ak kreyatif. Men yon seleksyon fèt tradisyonèl Ayisyen ke tout vwayajè ta dwe vizite omwen yon fwa.
Kuizin ayisyen ak cuisine Afriken se trezò gastronomik ki mete aksan sou engredyan lokal yo ak teknik preparasyon yo pase de jenerasyon an jenerasyon. Pami asyèt ki pi popilè nan de kuizin sa yo, Tonmtonm ayisyen ak Foutou Afriken (oswa Fufu) parèt deyò pou gou rich yo ak teksti inik. De asyèt sa yo, byenke yo pataje yon baz menm jan an - itilizasyon pwodui lokal tankou manyòk oswa bannann - gen diferans enteresan, sitou nan preparasyon yo, gou ak akonpayman yo.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
