Festival Ayiti Mond se yon gwo evènman kiltirèl ki vize mete an valè panse, memwa ak kreyasyon pèp ayisyen an, nan mitan vil Pari. Depi kèk ane, entelektyèl ayisyen Chadrac Charles ak ekip li ap pote inisyativ sa a, ki se yon espas pou pawòl, transmisyon ak refleksyon. An 2025, katriyèm edisyon an ap dewoule sou tèm sa a ki cho anpil : « Repare mond lan », e l ap fèt soti 25 jen pou rive 11 jiyè nan kapital fransè a. Gaël Octavia, ki ranpòte Pri Goncourt nouvèl 2025 la, ap envite onè. Bò kote li, plizyè lòt zanmi koz ayisyen an ak vwa pwisan nan literati ayisyèn lan ap reyini. Tankou : jeyograf Jean-Marie Théodat, Louis-Philippe Dalembert, Rocé, Mélissa Laveaux, Marie-Yemta Moussanang, Makenzy Orcel, Françoise Vergès, Lyonel Trouillot, Nicolas Idier, Nathania Périclès, Vladimir Delva, Sandra Dessalines, Claude Saturne, Kébert Bastien, Jude Joseph… ak anpil lòt ankò. Y ap rann omaj tou a Frankétienne ak Anthony Phelps, de gran ewo literati ayisyèn lan ki mouri ane sa a.
Li atik la an :
Mond lan chaje ak blesi sou tout kò li ; lagè gwo peyi yo deklare e fòse vin pi souvan, e vwa pi fèb yo pa janm tèlman fèmen depi fen Dezyèm Gè Mondyal la. Tandans pou enpoze tèt li pa fòs la se yon gwo kou kont limanite. Anplis tout malè k ap tonbe sou nou, nou gen kriz klimatik la k ap vin pi grav chak jou. Se sa ki fè gen yon nesesite ijan pou repare mond lan. Se nan sans sa a festival la sèvi kòm rapèl, epi kòm yon fason pou fè vwa Ayiti tande bò kote moun ki pi san defans.
Edisyon sa a antre nan kontinite tradisyon yon pèp ki, depi 1804, te gen kouraj kraze yon lòd mondyal ki pa t jis. Ayiti, premye repiblik nègr nan mond lan, pa t sèlman pran libète li, li te mete tèt li tou sou bò figi istwa tankou Simón Bolívar pou ede libere Amerik Latin nan nan kòmansman 19yèm syèk la.
Menm si Ayiti pa gen pouvwa militè li te genyen lè li sot pran endepandans li, li rete yon vwa enpòtan nan sa n rele konsè nasyon yo yon vwa ki toujou ap di non kont enjistis, pou li menm, men tou pou lòt yo. Se nan lespri sa Ayiti Mond leve, tankou yon rèl powetik ki pa vle pèdi nan silans lan.
Òganizatè yo kwè fò : lang pwezi a se sant chak pawòl ayisyen. Paske pi lwen pase reyalite yo, se pwezi ki manyen, travèse epi mete moun ansanm.
« Se yon lang inivèsèl ki kapab rive nenpòt kote sou latè », jan Chadrac Charles raple sa.
Se ak mo ki chaje ak pwezi li bay ton festival la :
« Mond lan fann. Lanmè yo plen kadav, mòn yo kouvri ak lapriyè san repons… Nou va di Ayiti, sa ki mande, ak zo kase li yo, posiblite yon mond repare… »
Ane sa a, pandan sosyete sivil ayisyen an ap reflechi sou kesyon ranson endepandans lan, eko festival la nan vil Pari pran yon sans espesyal. Se yon pawòl responsab : pale sou Ayiti pi lwen pase dezòd la, onore memwa li, epi plis toujou, mande jistis istorik.
Y ap mete aksan sou 200 lane lòd 1825 la kote Lafrans te fòse Ayiti peye yon ranson ekzòbitan pou libète li. Evènman sa a, yo rele « bòs malè », ap poze kesyon sou plizyè ang.
Èske li ka depase san reparasyon ? Èske li ka repare san restitisyon ?
Repare ak mo, reve malgre rwin yo.
Nan yon mond ki toujou anba inegalite ak dominasyon, edisyon sa a ap tounen yon manifest pou jistis, ak kilti kòm zouti pou repare.
Ekri, di, koute : se zam rezistans pasifik sa a, òganizatè yo pral mete an valè.
« Repare mond lan se kwè literati, frajil men teti, kapab toujou pote vwa damnen yo, rèv esklav yo, lespwa moun pèdi yo ki kanpe lannwit lan… »
Daprè Chadrac Charles,
epi li gen tout rezon.
Facebook : https://www.facebook.com/haitiwonderland
Youtube : https://www.youtube.com/@haitiwonderland
Instagram : https://www.instagram.com/haitiwonderland/
Twitter : https://twitter.com/haitiwonderland
Linkedin : https://www.linkedin.com/in/haitiwonderland/
Si w reve nan plaj selès kote sab blan, dlo turkwaz ak peyizaj entegre, Ayiti se destinasyon ideyal pou vakans ou. Gèm Karayib sa a ofri yon foul moun nan plaj ki kaptive ak bote mayifik yo ak anbyans inik. Dekouvri dis destinasyon plaj inoubliyab an Ayiti ki pwomèt pou fè vakans ou yo inoubliyab.
Nan fen 18tyèm syèk la, Saint-Domengue (kounye a Ayiti) se te yon koloni fransè pwospere, ki te pwodwi anpil nan sik ak kafe nan mond lan grasa travay fòse esklav Afriken yo. Richès sa a te baze sou yon sistèm plantasyon brital, kote esklav yo te andire kondisyon lavi iniman. Tansyon sosyal yo te wo, agrave pa inegalite rasyal ak represyon vyolan sou esklav kolon yo. Fè fas ak opresyon sa a, esklav pa janm sispann reziste. Maron yo, esklav chape yo, te mennen atak kont plantasyon yo epi kenbe sant rezistans nan mòn yo. Revolisyon fransè 1789 la, avèk ideyal libète, egalite ak fratènite, te fè yon rezon tou pami esklav Sendomeng yo, ki te reveye aspirasyon pou emansipasyon.
Abòne ak bilten nou an pou w rete enfòme de tout aktivite nou yo ak aktyalite sou Ayiti.
Schneider Léon Hilaire se yon jèn pent ayisyen ki gen yon talan eksepsyonèl, fòme nan prestijye Sant Atizay nan Pòtoprens. Depi kòmansman li, li te kaptire kè moun ki renmen atizay nan kapital ayisyèn nan, li te fè yon enpresyon pozitif rapid sou sèn atizay lokal la. Talan li, ki sòti nan richès ak divèsite kilti ayisyen an, pa limite sèlman nan fwontyè Ayiti. An reyalite, apre yon egzibisyon ki te gen anpil siksè nan Pari ane pase a, travay Schneider Léon Hilaire jwenn yon nouvo plas pou li devlope zèl li, pou li kontinye atire moun atravè oseyan yo.
Nich nan anbrase mayifik nan depatman Nòdès Ayiti a manti yon bèl mèvèy - Caracol. Zòn pitorèsk sa a pi plis pase yon destinasyon; se yon sanctuaire kote trankilite danse an amoni ak dou chuchote lanati. Soti nan pepiman zwazo kontni ak bèl souri abitan li yo, Caracol se yon vrè peyi mèvèy k ap tann yo dwe eksplore. Youn nan aspè ki pi kaptivan nan Caracol se anbyans trankilite li yo. Isit la, lapè se pa sèlman yon konsèp; se yon fason pou lavi. Menm zwazo yo sanble yo chante ak yon ons siplemantè nan lajwa, kòm si yo te jwenn pwòp tranch paradi yo nan mitan vejetasyon an Fertile. Antre nan Caracol santi tankou antre nan yon mond kote tan ralanti, ki pèmèt ou anbrase plezi yo senp nan lavi. Men, sa ki vrèman mete Caracol apa se moun li yo - nanm bon kè ki jwenn konsolasyon nan senplisite nan lavi chak jou yo. Angaje nan aktivite tankou lapèch ak jadinaj, yo enkòpore yon koneksyon pwofon ak tè a ki soutni yo. Ak nan mitan tout bagay, lespri travayè Caracol briye nan, ak pak endistriyèl la sèvi kòm yon limyè nan pwogrè ak opòtinite pou kominote a. Poutan, nan mitan ritm trankil lavi chak jou, Caracol bat ak enèji vibran kilti ayisyen an. Vodou, yon pati entegral nan lavi lokal, mare fil mistik li yo nan twal la nan seremoni ak tradisyon chak jou. Epi vini Jiyè, tout kominote a vin vivan ak selebrasyon patwonal ki atire dyaspora ayisyen nan tout kwen sou latè. Se yon tan nan reyinifikasyon lajwa, kote imèsyon kiltirèl rankontre konpetisyon lespri, soti nan kous kous grizant nan kous bato sezisman sou dlo yo briyan. Kòm solèy la kouche sou yon lòt jou nan Caracol, eksitasyon an pa fini - li transfòme. Sezon kanaval, ke yo rekonèt kòm "mardi gras," jete mò li sou peyi a, limen imajinasyon timoun yo ki anvi mete degize ak ègzèrsé fwèt pou fè malè kontan. Ri plen lè a pandan y ap kouri dèyè lòt, rèl lajwa yo eko nan lari yo, kreye souvni ki pral dire tout lavi. Nan Caracol, chak moman se yon selebrasyon, chak jou se yon temwayaj sou rezistans ak chalè pèp li a. Kidonk, si w ap chèche yon retrè trankil oswa yon avanti kiltirèl, Caracol envite w dekouvri bèl bagay kache li yo epi fè eksperyans maji a pou tèt ou. Apre yo tout, nan kwen sa a kaptivan an Ayiti, chak jou se yon vwayaj nan kè paradi a.
Ou vle dekouvri bèl imaj lè w tape ‘Ayiti’ sou Entènèt la? Ansanm, ann fè sa yon reyalite! Jodi a, rechèch Ayiti sou Entènèt souvan bay rezilta ki degrade e ki lwen reflete vre sans peyi nou an. Sepandan, Ayiti plen peyizaj mayifik, plaj selès, yon kilti pwosede ki vibwan ak yon istwa enspire ki merite mete aksan sou. Nou pran angajman pou chanje sa, nou pwodui ak pataje kontni pozitif ki montre bote ak richès nasyon nou an. Gras ak efò nou yo, anpil mo kle ki gen rapò ak Ayiti kòmanse montre rezilta onorab. Men, pou nou ale pi lwen, nou bezwen sipò ou.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
