1ye desanm make yon moman eksepsyonèl pou kominote ayisyen an ak renmen byè atravè lemond, ak lansman ofisyèl byè "Ewo" pa antreprenè ayisyen Jhonson Napoléon. Apre siksè "Kola Choucoune", ki deja prezan nan plizyè peyi, tankou Etazini ak Kanada, li se vire nan byè "Ewo" pran mache Ameriken an. Disponib nan plizyè vil nan peyi Etazini, byè sa a enkòpore maryaj pafè ant tradisyon ak inovasyon, ofri konsomatè yo yon eksperyans gou inik. "Ewo" byè se pi plis pase jis yon bwason ki gen alkòl. Se yon plezi ki byen melanje gou natif natal kilti ayisyen an ak yon touche inovasyon. Nan yon peyi kote byè Prestige ak wonm Barbancourt te deja konkeri palè atravè lemond, byè "Ewo" ajoute ak fyète nan lis trezò gou ayisyen an. Jhonson Napoléon, nonm ki dèyè nouvo kreyasyon sa a, kontinye ap vole koulè Ayiti atravè lemond. Angajman li pou pwomouvwa bon jan kalite pwodwi ayisyen ap kontinye ranfòse repitasyon peyi li orijin. Byè "Ewo" se pa sèlman yon bwason, li se yon senbòl kreyativite ayisyen ak pèseverans ki depase fwontyè. Nouvo etap sa a demontre kapasite peyi a pou l fè pati tandans mondyal pou bon jan kalite byè atizanal. "Ewo" byè se pa sèlman yon pwodwi lokal dirijan, men li vle di tou sou sèn entènasyonal la kòm reprezantan yon kilti rich ak dinamik. Fyète ayisyen yo santi pou siksè Jhonson Napoléon ak nonmen k ap grandi nan byè "Ewo" se palpab. Se yon istwa siksè ki depase fwontyè jeyografik yo epi ki enkòpore fòs lespri antreprenè ayisyen an.
Nan yon peyi kote difikilte chak jou yo souvan parèt enfranchisabl, jenès ayisyen bezwen sous enspirasyon pou avanse pou pi devan. Konpetisyon ekri LESPWA, Oriol ANTOINE, fotograf ak aktivis kiltirèl inisye, ofri jèn yo yon opòtinite inik pou eksprime tèt yo atravè mo epi pataje yon mesaj ankourajman ak rezistans.
Drapo ayisyen an se pi plis pase yon senbòl nasyonal. Li se senbòl lit pou endepandans, idantite kiltirèl ak rezistans nan yon pèp. Chak ane le 18 me, Ayisyen rasanble pou selebre drapo yo ak yon ferveur inik. Atik sa a eksplore enpòtans jou sa a ak diferan fason yo selebre li atravè peyi a.
Dimanch 6 avril 2025, Karibe Convention Center nan Juvénat tounen yon veritab tanp kiltirèl pou fèmen 18yèm edisyon Festival Entènasyonal Jazz Pòtoprens (PAPJAZZ). Ane sa a, festival la te dewoule sou tèm "PAP JAZZ it UP", e se te nan twa sit ki sitiye prensipalman nan komin Pétion-Ville ke festival sa a te dewoule antyèman. Yon referans fèt nan Kwartye Latin, nan Sant Kiltirèl Ayiti-Brezil ak nan Otèl Karibe. Akòz sitiyasyon ki pa twò bon nan sant vil Pòtoprens nan dènye tan yo, yo te oblije abandone sit Enstiti Franse a. Sepandan, nou ka toutafè kalifye 18yèm edisyon Pap Jazz sa a kòm yon siksè. Se vre, festival sa a ki deja tounen yon evènman enpòtan nan ane ayisyen an, te make ane sa a sitou pa gwo rezilyans ak tenasite òganizatè yo ki te kapab adapte yo ak ritm peyi a pou yo ka satisfè festivalye fidèl yo. Malgre kontèks difisil la, festivalye sa yo pa t kite okenn opòtinite pou yo sove soti nan lavi difisil yo gras a mizik. Li enpòtan tou pou sonje ke 18yèm edisyon Pap Jazz la te reyalize apre de fwa li te repoze, nan kòmansman ane sa a, kote dènye a menm te fèt nan mwa mas paske de ensekirite. Se konsa, li apwopriye pou nou kalifye reyalizasyon moniman Foundation Haïti Jazz ak patnè yo kòm yon eksploatasyon eksepsyonèl, paske yo pa t dekouraje e yo te montre yon tenasite eksepsyonèl, pandan y ap adapte yo pou ofri Pòtoprens ak anviwònman li yo moman sa a nan devlopman, malgre doulè gwo vil la, atravè mizik. Yon pwogram ki sou nivo Ane sa a, òganizatè Pap Jazz yo te mete anpil aksan sou sa ke festival la dwe eksepsyonèl. Lè yo konsidere sitiyasyon difisil peyi a ap travèse depi kèk tan, Joelle Widmaier, direktè atistik festival la, te mete aksan sou depi nan konferans pou laprès ke yo te konsyan de sitiyasyon sa a. Se poutèt sa ane sa a, anplis atelye ak pèfòmans atis yo, te gen inisyativ tankou "Jazz pour Timoun" (Jazz pou timoun), "Jazz pour les enfants déplacés à cause de la violence dans les camps" (Jazz pou timoun deplase akòz vyolans nan kan), oswa "Mur de l’engagement" (Miray Angajman). Dènye inisyativ la te gen pou objektif ankouraje festivalye yo pran angajman pou byennèt peyi a atravè yon mesaj ekri ke yo ta pataje pita sou rezo sosyal.
Lajwa a, Csimon Publishing, ki dirije pa Dr. Cherlin Simon, ap anonse ak anpil eksitasyon kreyasyon yon filyal Csimon Publishing ann Ayiti. An reyalite, yon ekip jesyon, ki vize pou ranfòse apwòch li anvè jèn otè Ayisyen yo, te mete sou pye pa konpayi manman an, ki nan eta Virginia, Etazini. Objektif inisyativ sa a se pou sipòte pi byen otè li yo, espesyalman jèn yo, epi ofri yo asistans serye pou ankouraje kreyativite yo epi ede yo devlope. Komite a la pou pi byen kowòdone aksyon kay piblikasyon an pou benefis yo. Sa a aliman ak vizyon Csimon Publishing nan patisipe aktivman nan leve kilti literè Ayisyen sou yon echèl mondyal, pandan y ap mete talan Ayisyen an avan epi kreye yon pon ant Ayiti ak rès mond lan ki konstitye kilti mondyal la. Li enpòtan pou sonje ke pami plis pase 150 liv ke Csimon deja pibliye, pifò se travay otè Ayisyen k ap viv an Ayiti.
" Ayiti Liv" yon plaffòm entènèt ki dedye sèlman pou pwomosyon literati ayisyen. Li pral fonksyonèl a pati de 1 Me 2025, epi li pral gen anviwon 300 gwo travay literè ayisyen, ekri pa plis pase 70 otè. Aksè gratis nèt ap bay piblik la pandan faz lansman an. Jean Venel Casseus, youn nan inisyatè platfòm nan, eksplike ke inisyativ sa a te fèt pou ranpli yon vid enpòtan, e pwojè sa a ap pote pa li menm ansanm ak yon ekip pasyone sou literati ayisyen.
Sitiye apeprè inèdtan kondwi nan nòdès vil la trè aktif nan Jacmel, Étang Bossier parèt tankou yon bèl pyèv vèt ki soti nan kè ti mòn yo, kaptivan sans yo epi ofri yon èskapad idilik pou rayisab lanati ak avanti. Tanp natirèl sa a, ancrage nan kominote pitorèsk Bossier, se yon premye destinasyon pou vwayajè k ap chèche dekouvèt natif natal ak peyizaj mayifik. Ak yon sipèfisi jenere ki pwolonje sou 4 a 5 ekta, Étang Bossier kanpe majestueux a yon altitid de 600 mèt nan 2yèm seksyon nan komin Cayes-Jacmel, nan Gaillard, antoure pa bèl seksyon Ravin Normande, Cap Rouge ak Michinot. . Divèsite jeyografik sa a bay kote a yon richès ekolojik ak jaden flè enprenabl, envite vizitè yo plonje tèt yo nan kè a nan lanati Fertile. Pi lwen pase cham natirèl li yo, Étang Bossier se bèso lavi kominote ki rich nan tradisyon agrikòl ak pastoral. Jaden vèt yo resonan ak aktivite agrikòl lokal yo, ak divès kalite rekòt tankou pistache, pwa kongo, pitimi, ak mayi ki bay temwayaj sou konesans zansèt moun ki rete nan rejyon an. Chak Jedi, mache lokal la vin vivan ak koulè ak gou, ofri yon seri tante nan pwodui fre, bèt djanm ak nan kou, "pèpè" pwason, yon plezi pou amater lapèch. Sepandan, dèyè fasad bucolic sa a gen tou defi ak bezwen. Malgre abondans resous natirèl yo, anpil rezidan ap viv nan kondisyon prekè, sa ki mete aksan sou enpòtans sipò ak devlopman dirab pou kominote Bossier ak zòn ki antoure yo. Pou vwayajè kap chèche eksperyans natif natal ak anrichisan, Étang Bossier se yon envitasyon pou chape. Lè yo eksplore chemen siwouyan li yo, lè yo chante zwazo yo kalme yo epi yo dekouvri lavi chak jou moun k ap akeyi yo, vizitè yo pral gen opòtinite inik pou yo fouye nan kè kilti ayisyen an epi kreye souvni inoubliyab. Pandan pwochen escaped ou nan Cayes-Jacmel, kite tèt ou sedwi pa maji a nan Étang Bossier. Kit pou yon jou nan avanti, yon imèsyon kiltirèl oswa tou senpleman yon moman nan detant nan mitan an nan lanati intact, oasis kache sa a pwomèt ou yon eksperyans ekstraòdinè, anprint ak otantisite ak bote natirèl. Vin eksplore Étang Bossier epi kite tèt ou anchante pa senplisite ak bèl lavi riral ayisyen an.
Mizik te toujou yon pati esansyèl nan kilti ayisyen an, e pami anpil estil ki soti nan zile Karayib sa a, Compas okipe yon plas espesyal. Se yon stil mizik ki pote avèk li istwa, divèsite kiltirèl ak enèji vibran Ayiti. b~Orijin ak Evolisyon~b Compas Haïtien, ke yo rele tou Konpa, gen yon gwo rasin nan tradisyon mizik ayisyen ak Afriken yo. Devlopman li te enfliyanse pa estil tankou merengue dominiken, salsa Kiben, djaz e menm rock. Fizyon estil sa a te lakòz yon son diferan ki reprezante richès kiltirèl ak divèsite Ayiti. Bousòl ayisyen an te evolye pandan plizyè dizèn ane yo, soti nan yon stil ki pi tradisyonèl pou ale nan fòm ki pi modèn ak sofistike. Atis iconik tankou Nemours Jean-Baptiste ak Tabou Combo te ede fòme genre a epi pouse l sou sèn mizik entènasyonal la. b~Karakteristik konpa a~b Le Compas Haïtien karakterize pa ritm entoksikan li yo ak aranjman konplèks li yo. Enstriman tradisyonèl tankou gita, saksofòn, tanbou, ak nan kou, bas, jwe yon wòl enpòtan nan kreye mizik sa a Hatian. Lirik yo, souvan chante an kreyòl ayisyen, adrese divès tèm, soti nan lanmou ak lajwa rive nan pwoblèm sosyal ak politik. Dans se yon eleman inséparabl nan konpa ayisyen an. Ritm yo irézistibl ankouraje dansè yo balanse nan mizik la. Mouvman dans tradisyonèl yo, tankou "Kompa Direk" ak "Kompa Love," reflete ekspresyon lajwa ak sensualite ki karakterize genre mizik sa a. b~Global Enfliyans~b Pandan ane yo, konpa ayisyen yo te depase fwontyè peyi DAyiti pou konkeri etap entènasyonal yo. Atis ayisyen yo te ede popilarize jan an atravè lemond, yo te pote avèk yo chalè ak vitalite kilti ayisyen an. Festival mizik ki dedye a Compas atire fanatik atravè mond lan, bay yon eksperyans Immersion nan mizik sa a Hatian. Bousòl ayisyen an se pi plis pase yon jan mizik; li se yon estanda pou kilti ayisyen an, yon glas ki reflete istwa, divèsite ak rezistans pèp ayisyen an. Dekouvri konpa ayisyen an vle di plonje nan yon mond ki gen ritm kaptivan, dans pasyone ak istwa kaptivan, pandan y ap selebre eritaj mizik inik Ayiti. Kit ou se yon moun ki renmen mizik mondyal oswa tou senpleman kirye pou nouvo eksperyans, Compas Haïtien se yon envitasyon pou yon vwayaj son inoubliyab.
1ye janvye se yon dat senbolik pou Ayiti, ki make non sèlman kòmansman nouvo ane a men sitou komemorasyon endepandans peyi a. An 1804, apre yon gwo batay kont dominasyon kolonyal franse, Ayiti te vin premye repiblik nwa endepandan nan mond lan. Jounen sa a selebre ak fyète ak ferveur atravè peyi a, konbine tradisyon, istwa ak kilti.
Apre “Non vyolans”, tèm edisyon anvan an, “Mwen li, mwen grandi” se tèm kote 18yèm edisyon Wikenn Powetik la pral dewoule, ki te pwograme pou 31 janvye 2025 nan Kafou. Kòm yon envite espesyal, edisyon sa a pral akeyi Jean-Rony Charles, otè Pitié, yon ti istwa ki, nan pwofondè li, enterese nan kondisyon imen an, an patikilye nan sitiyasyon lavi yo prekari ke anpil moun fè fas chak jou. . Egzibisyon, atelye, pèfòmans ak lavant siyati yo se pami divès aktivite nan pwogram nan pou 18th edisyon sa a. Wikenn nan Pwezi se pa sèlman yon aktivite detann, men se yon espas reyèl pou angajman, ki ofri aktivite ki gen yon enpak dirèk sou kominote Kafou a. Evènman ki gen yon nati sosyal, kiltirèl, atistik, literè, elatriye, konstitye kè li epi kontribye nan anrichi lavi lokal.
Ayiti, pèl nan Karayib la, se pi plis pase plaj sab blan li yo ak dlo turkwaz. Li se yon peyi ki rich nan kilti, tradisyon ak istwa. Pami plizyè aspè nan kilti ayisyen an, festival li yo, gastronomi li yo ak atizay li yo rekòmanse pou divèsite ak otantisite yo.
Dans tradisyonèl ayisyen an rich nan istwa ak siyifikasyon. Li konstitye yon pati esansyèl nan kilti ayisyen an. Pratike pandan divès selebrasyon tankou festival ak seremoni relijye, li se nan sans li yo, yon temwayaj vibran sou rezistans ak kreyativite nan yon pèp ki gen rasin yo byen fon nan yon sot pase kaptivan. Atravè ritm, mouvman ak kostim li yo, dans sa a rakonte istwa, selebre tradisyon ak ini tout jenerasyon ayisyen.
Vètyè se kote limyè listwa klere fò. Lagè ki te mennen nan endepandans premye repiblik nwa nan mond lan, Ayiti, te dire plizyè deseni. Jean-Jacques Dessalines, ki te pwoklame viktwa a 1ye janvye 1804, te yon gason ki te konnen pwofite entelijanman de yon eritaj trè onorab ke Toussaint Louverture te kite nan tèt batay sa a pou premye libere yon pèp nwa nan Amerik. Batay Vètyè a te fèt nan banlye nò Saint-Domingue, non Ayiti pandan esklavaj, tou pre komin Limbé jodi a. Sou yon lapli ki tonbe fò, melanje labou ak san sòlda libète yo reprezante pa lame endijèn Dessalines, nan dat 18 novanm 1803.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
