Enpak chòk kolektif ak endividyèl sou devlopman pèsonèl jèn yo nan Pòtoprens Si ekriven, aktè, dansè, powèt, pami lòt moun, te kontan nou ak pèfòmans yo, etidyan sikoloji nan Fakilte Syans Imen (FASCH), Lourdya Blaise te pale ak piblik la sou chòk. Estriktire sou tèm "Jèn ak chòk, analiz enpak chòk kolektif ak endividyèl sou devlopman pèsonèl jèn k ap viv nan Pòtoprens ant 2010-2024", konferans sa a te bay yon echanj anrichisman. Pandan rankont sa a, Michaël Formilus te modere, Madam Blaise te montre kijan evènman ki te pase nan peyi a te lakòz ka chòk nan mitan Ayisyen. Dapre etidyan an, site Asosyasyon Sikolojik Ameriken an, nou pale de chòk kòm yon konsekans chòk. Lèt la eksplike pa lefèt ke nou santi nou menase, kit se moun nan kesyon an oswa moun yo renmen. Sepandan, li presize ke chòk kolektif rete depann de enpak evènman an genyen sou moun nan. Pou ilistre remak li yo, li mansyone tranblemanntè 12 janvye 2010 la, ki te konsidere kòm yon chòk kolektif, nan limit ke li toujou okipe lespri nou. Trajedi sa a fè nou sonje disparisyon moun nou renmen yo ak pèt menmen. Sa a se ka a nan yon chòk ki vin tounen yon chòk kolektif. Pou elèv la, li ta dwe mete aksan sou ke lè yon evènman rive, gen kèk moun ki twomatize ak lòt moun pa. Dapre misye, vyolans gang ame yo pa pèsevwa menm jan an, kenbe Madan Blaise. Gen moun ki kouri kite kay yo men ki pa twomatize. Vreman vre, gen kèk moun ki wè sitiyasyon twomatik kòm yon evènman tanporè, li di. Oratè a te pale tou sou chòk kolektif la ki, daprè li, enkyete lespri a, menm si nou pa fè eksperyans li ankò. Li manifeste tèt li sou plizyè fòm: mank de dòmi, sikoz laperèz, panse pèsistan, batman kè entans... Anjeneral, sentòm yo ki lye ak chòk mouri difisil. Lè sa a pèsiste, li vin estrès egi. Pou fè fas ak li, nou bezwen pale ak lòt moun. Si sitiyasyon an pèsiste, estrès egi transfòme nan yon faz estrès pòs-twomatik; nan ka sa a, ou ta dwe fè konfyans nan yon moun ou fè konfyans oswa ale wè yon espesyalis sante mantal, li konseye. Nan prezantasyon li a, Lourdya Bazile atire atansyon tou sou eta sikolojik timoun yo nan epòk sa yo. Dapre prezantatè a, timoun yo tou fè fas ak sitiyasyon kriz sa a, menm si yo pa pale ak paran yo sou sa. Otan ke granmoun, timoun tou planifye avni yo. Li te ensiste pou fè fas ak ane lekòl yo dezobeyi yo, yo vin reflechi ak enkyete. Yo fèmen. Timoun ki te byen klere anvan an ka vin vyolan epi li pa bon nan lekòl la. Paran yo rele pou yo koute epi konprann yo. Yon bon moman echanj, rich nan konsèy pratik. Piblik la te patisipe totalman. An vire, prezantatè a envite l pou l respire pi byen epi medite. “Nou ap viv nan yon peyi kote enkyetid yo melanje, nou dwe pran tan pou tèt nou, fè espò, byen manje, asire espas pou dòmi an pwòp epi pran tan pou tèt nou. Gen plis pase yon fason pou jwenn kalm,” sikològ la sonje. Gertrude Jean-Louis
Samdi 27 jiyè pase a, sant kiltirèl Pyepoudre, ki chita sou nimero 312 sou wout de Bourdon, te transfòme an yon veritab ruch kreyatif gras ak inisyativ Asosyasyon Kiltirèl Salon du Livre de Port-au-Prince ki rele ’’Viv nan pwoz ak pwezi’’ Evènman sa a, mete sou tèm "Ayiti, yon peyi ki abite nou", te kenbe pwomès li yo nèt. Rasanble jèn talan ki soti nan tout orijin pou eksprime jeni yo atravè chante, rap, slam, dans ak pwezi. Evènman atistik sa a te gen yon gwo siksè ak yon jèn piblik ki te vini an gwo kantite pou swiv aktivite a. Li te tou mete aksan sou angajman k ap grandi nan jèn ayisyen yo nan kilti.
An Ayiti, dezòd se pa yon senp konsekans evènman yo, men se yon pwodwi ak anpil atansyon fòme pa aktè ki gen desizyon - oswa mank de desizyon - vin pi grav kriz la chak jou. Nan tèt orchestrasyon echèk sa a se Konsèy Tranzisyon Prezidansyèl (CPT), ki te dirije pa achitèk Leslie Voltaire depi Oktòb 2024. Prezante kòm yon solisyon tanporè pou fè Ayiti soti nan enpas la, CPT la byen vit revele li pa efikas e li pa kapab reponn. nan defi ijan peyi a.
Je Olenpik Pari 2024 yo make yon tan fyète ak espwa pou Ayiti, yon nasyon ki rich nan kilti ak rezistans. Ane sa a, Ayiti reprezante pa yon ekip atlèt eksepsyonèl, chak pote talan yo, detèminasyon yo ak rèv viktwa yo sou sèn mondyal la. Men yon gade nan zetwal yo ki klere orizon Olympic nou an.
Ayiti ak jeni enkwayab li se yon inisyativ eksepsyonèl Enstiti pou Valorizasyon Eritaj Ayisyen (IVAP-Ayiti) te lanse. Misyon konpetisyon sa a se mete aksan sou plizyè aspè Ayiti nan prezante yon imaj natif natal ak pozitif sou peyi a, pandan y ap ankouraje konpetans jèn ayisyen yo atravè kilti lekti ak rechèch.
Sistèm politik demokratik la egzije pou patisipasyon aktif sitwayen yo nan jesyon vil la. Tout moun lib eksprime opinyon yo pou jesyon Harmony nan sosyete a. Anjeneral chwa ki genyen yo te fè soti nan òganizasyon an nan eleksyon gratis ak onèt. Sepandan, pafwa kandida yo sèvi ak vle di detounen reyalize bout yo. Èske nou ka konsidere zak sa a kòm yon fòm koripsyon oswa yon estrateji politik? Nan yon sosyete demokratik, òganizasyon eleksyon yo nan entèval regilye se yon enperatif. Manadjè yo jeneralman eli pa majorite nan votè yo, ki asire yo yon lejitimite sèten nan kad jesyon gouvènman an. Jodi a, pi plis ak plis, atravè mond lan, eleksyon yo yo kontwole pa pouvwa ekonomik. Sektè sa a bay yon anpil nan ajan kandida ki souvan achte sèvis yo medya yo nan lòd yo gen sèten vizibilite nan kominikasyon mas vle di (radyo, VAT, entènèt, elatriye) ak fè san yo pa kontrent anpil vwayaj trè chè, ki mande pou kapital menmen. By wout la, posibilite ke yon kandida ki gen mwayen finansye ki ba pou yo te eli se de pli zan pli redwi nan sosyete oksidantal yo. Malgre tout bagay, li ilegal pou achte vòt votè yo. Li se yon zak koripsyon ki ta dwe mennen nan sanksyon kriminèl. Pa gen sosyete ki ka tolere pratik sa a ki ta ka anpeche koripsyon nan sistèm demokratik la, epi, kidonk, nan sistèm elektora a. Sosyete sivil ak òganizasyon dwa moun yo dwe vijilan yo nan lòd pou fè pou evite sa yo galri danjere nan sistèm demokratik la. An reyalite, tantasyon an pou kòronp votè yo nan lòd yo jwenn aksè nan pozisyon elektif dwe denonse kòm yon zak koripsyon. Nan fè sa, ap mennen nan opozan politik ant devwa, ak lwa, paske sitwayen yo rele sou lib chwazi lidè yo nan lavil la. Alafen, òganizasyon eleksyon yo dwe fwi konsansis ant divès gwoup sistèm sosyal la. Manadjè yo dwe chwazi dapre kapasite yo nan bay repons adekwa nan pwoblèm ki gen nan konpayi an. Yo ka toujou benefisye de mwayen finansye pwisan nan men lòt patnè. Men, bay votè yo dirèkteman lajan se yon zak detektif kondanabl ki diminye otonomi a nan aksyon ak panse a votè yo. Nan sans sa a, vòt lèt la dwe reflete dezi a yo chwazi oswa bati yon jis, jis ak konpayi favorab.
Jedi 14 novanm 2024 sa a, jèn slammer Youven Beaubrun, Beven sou non sèn li, kalifye Ayiti, pou premye fwa nan listwa li, pou final koup du mond Slam la. Konpetisyon sa a, ki rasanble pi bon slammers yo sou planèt la, te dewoule sou tè Afriken, pi jisteman nan Togo. Nan yon peyi ki kenbe nan gòj, yon peyi k ap mouri depi nan kòmansman rive nan bout, anba eksplwa danjere yon sèten pati ame ak jèn li, pèfòmans ekstraòdinè Beven nan konpetisyon sa a fè yon rezonans ak eko nan tout chante nan peyi a, nan. swaf dlo a pou bote. Beven se senbòl yon jèn ki refize bay nan dezòd ki antoure figi manman li. Atizay, slam ke yo te domèn espesyalizasyon li yo, yo itilize nan pi bon fason posib pou enspire espwa. E kontinye kwè ke yon peyi ki te fè 1804 pa kapab peye liks pou l ap koule tèlman fò devan istwa imen. "Se ak fyète ke mwen avanse nan konpetisyon sa a. Sitou ak kriz la k ap pase nan peyi a nan moman sa a. Kalifikasyon mwen pou final la se yon siy etènèl nan espwa, ki konfime lefèt ke tout bagay nan peyi sa a pa pral fini nan lanmò, "te slammer a te di nou anvan ou ale nan konpetisyon nan final la. Final la te dewoule samdi 16 novanm 2024, kote Beven te gen chans pou l byen reprezante peyi ki te kraze l la nan papòt yon viktwa mondyal, yon viktwa ki si li te fèt, li t ap inisyal nan non tout yon pèp. , nan kous la absoli nan fè fas a yon gwo dezòd ki sèlman rèv nan toufe li. Malgre li pa rive ranpòte koup sa a (ki fini an sizyèm plas nan klasman jeneral la), chanpyon slam ayisyen an te gen tan enspire tout yon peyi pandan gwo vwayaj li nan konpetisyon sa a. Se sèlman yon ranvwa, pwochen fwa viktwa pral reyalize pou asire w.
Peryòd Nwèl ann Ayiti pa sèlman fèt ak chante tradisyonèl yo. Li se tou yon eksplozyon nan gou, ak desè tipik ak bwason ki pran plezi boujon yo gou epi ajoute yon manyen inik nan selebrasyon yo. Dekouvri 10 must-have nan gastronomi ayisyen an pou yon Nwèl otantik ak goumè.
Ayiti, pyèr kache nan Karayib la, ofri yon foul moun nan plaj nan syèl la ki sedui ak bote natirèl yo ak trankilite. Byen lwen wout touris ki gen anpil moun, plaj sa yo ofri yon escaped idilik pou moun k ap chèche yon vrè refij lapè. Men yon ti koutje sou pi bèl plaj Ayiti yo, yo chak inik nan fason pa yo.
Stéphanie Sophie Louis se non jèn fi sa a ki angaje kò li tout antye nan yon batay pou devlopman peyi li. Li se yon politològ, aktivis, antreprenè, e li se yon konferansye. Li fèt 18 septanm 2001 nan Lopital Inivèsite Leta Ayiti nan kapital peyi a. Li se youn nan twa pitit fi paran li. Stéphanie te grandi nan santr Ayiti, plis presizeman nan komin Lascahobas. Mo kle nan lavi jèn fanm sa a se "angajman"; an efè, depi adolesans li, li te rantre nan mouvman scout. Evènman sa a te sèvi kòm yon pwen depa pou li itil kominote li. An 2017, li te menm deziyen Scout ane a pou depatman Santral. Gras a prezans li nan scout yo, li te gen chans pou vwayaje atravè peyi a depi lè li te jèn, espesyalman nan òganize kan ete pou yon asosyasyon ki okipe timoun yo nan plizyè pati nan peyi a: sòti Gonaïves rive Les Cayes, pandan li pase pa Marchand Dessalines, Arcahaie, ak Saint-Marc. Jèn fi li te ye nan tan sa a, ak pèmisyon paran li, te kapab travèse tout peyi li fèt la, sa ki te mennen tou natirèlman nan yon lanmou reyèl pou peyi li, yon fason pou konfime lide ki di ke sa ki wè peyi sa a de pwòch toujou tonbe nan renmen ak li.
Avèk arive Kristòf Kolon an Ayiti an 1492, lavi sou ti moso teritwa lapè sa a ta pral chanje radikalman nan dezòd ki pi sinistre. Fè eksperyans yon gwo plonje nan krim, ak barbari ki pi fonse, ke yo rekonèt kòm esklavaj. Arive moun nwa yo te kaptire ann Afrik, yo travèse Atlantik la ak vyolans pou yo fini sou tè ayisyen an, se yon pati nan istwa trajik sa a. Ameriken yo (premye abitan Ayiti) te sibi yon gwo jenosid, anba pwa esklavaj ewopeyen an, yo pa t kapab reziste e yo te ranplase pa Afriken sa yo, ki plizyè syèk apre ta rive pou mete fen nan sistèm wont sa a, atravè yon revolisyon san parèy.
Ayiti, souvan neglije kòm yon destinasyon touris, gen yon cham inik ki atire vizitè yo k ap chèche otantisite, istwa ak peyizaj mayifik. Avèk plaj selès li yo, eritaj istorik rich ak kilti vibran, Ayiti ofri yon eksperyans inoubliyab. An nou plonje ansanm nan pi bon ke touris ann Ayiti gen pou ofri.
18 me, Ayiti selebre "Jou drapo", yon jou fèt piblik ki make kreyasyon drapo ayisyen an an 1803. Jean-Jacques Dessalines te montre pou premye fwa nan Akayè, senbòl nasyonal sa a se rezilta batay pou endepandans kont esklavaj ak fransè. dominasyon. Etabli an 1926 pa Timothée Paret, lè sa a Minis Jistis sou prezidans Louis Borno, selebrasyon sa a te pran yon dimansyon patikilye nan mitan okipasyon Ameriken an e li rete kòm yon tradisyon. Ayisyen onore jounen sa a ak parad lekòl, gwoup mizikal nan lari ak chante patriyotik, raple inyon ak solidarite zansèt yo. "Festival Drapo" se yon okazyon pou nou reflechi sou valè libète ak detèminasyon k ap kontinye fòje idantite nasyonal ayisyen an.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
