“Ayiti ak jeni enkwayab li” se gwo konpetisyon vil Lowell, Massachusetts, te gen plezi òganize le 5 oktòb la. Oganize pa IVAP Ayiti, yon òganizasyon ki, malgre anpil difikilte, rete fidèl ak misyon li. IVAP kwè byen fèm ke nouvo Ayiti a deja ekri yon kote, e se nou menm, nan aksyon nou, pou nou fè l tounen yon reyalite e toujou mete aksan sou li. Pakonsekan nesesite pou òganize yon konpetisyon konsa.
Ayiti se konnen pou istwa enpòtan li ak wòl enpòtan li nan batay kont esklavaj ak pou endepandans. Peyi a te pran endepandans nan men Lafrans le 1ye janvye 1804, li te vin premye repiblik nwa endepandan nan mond lan e premye peyi nan Amerik yo ki te aboli esklavaj. Sepandan, endepandans sa a te gen yon pri menmen, efè yo toujou santi jodi a.
Resevwa pakè ou yo soti Ozetazini san strès, san kat kredi, menm nan moman difisil! Atann yon pakè soti Ozetazini ka byen vit tounen yon kochma an Ayiti: vòl, reta, pakè bloke oswa pèdi... Lorvenson Don Pierre te deja fè eksperyans sitiyasyon sa yo. Men, olye pou l abandone, jèn devlopè talan sa a deside pran aksyon. Li te fonde Smartcore Express, yon solisyon senp, serye, epi an sekirite pou pèmèt tout Ayisyen resevwa pakè yo soti Ozetazini, san pwoblèm.
Yon fwa yon baz nan kay ayisyen, bouyon pwa se te yon vrè tradisyon gastronomik, yo te sèvi prèske chak samdi. Plat nourisan ak rekonfòtan sa a te pote fanmi yo ansanm alantou tab la, bay yon pete nan gou ak nitrisyon esansyèl. Sepandan, ak evolisyon nan abitid manje ak enfliyans nan ap grandi nan manje vit, li se prepare pi piti ak mwens pa nouvo jenerasyon an, nan risk pou yo tonbe nan oubli. Bouyon pwa ayisyen se yon soup epè ki prepare ak pwa wouj oswa nwa, mitone pou yon tan long jiskaske li jwenn yon teksti velours. Lè sa a, bouyon sa a se sezonman ak epis santi bon lokal tankou lay, tim, pèsi ak dan, Lè sa a, dekore ak legim tankou kawòt ak epina. Gen kèk varyasyon ajoute moso vyann, souvan vyann bèf oswa kochon, ak ti boulèt yo rele "dombrés" "bòy", ki bay li menm plis konsistans. Kidonk, poukisa pa reviv tradisyon sa a epi prepare yon bon bouyon pwa Samdi sa a, tankou granparan nou yo te fè?
1ye desanm make yon moman eksepsyonèl pou kominote ayisyen an ak renmen byè atravè lemond, ak lansman ofisyèl byè "Ewo" pa antreprenè ayisyen Jhonson Napoléon. Apre siksè "Kola Choucoune", ki deja prezan nan plizyè peyi, tankou Etazini ak Kanada, li se vire nan byè "Ewo" pran mache Ameriken an. Disponib nan plizyè vil nan peyi Etazini, byè sa a enkòpore maryaj pafè ant tradisyon ak inovasyon, ofri konsomatè yo yon eksperyans gou inik. "Ewo" byè se pi plis pase jis yon bwason ki gen alkòl. Se yon plezi ki byen melanje gou natif natal kilti ayisyen an ak yon touche inovasyon. Nan yon peyi kote byè Prestige ak wonm Barbancourt te deja konkeri palè atravè lemond, byè "Ewo" ajoute ak fyète nan lis trezò gou ayisyen an. Jhonson Napoléon, nonm ki dèyè nouvo kreyasyon sa a, kontinye ap vole koulè Ayiti atravè lemond. Angajman li pou pwomouvwa bon jan kalite pwodwi ayisyen ap kontinye ranfòse repitasyon peyi li orijin. Byè "Ewo" se pa sèlman yon bwason, li se yon senbòl kreyativite ayisyen ak pèseverans ki depase fwontyè. Nouvo etap sa a demontre kapasite peyi a pou l fè pati tandans mondyal pou bon jan kalite byè atizanal. "Ewo" byè se pa sèlman yon pwodwi lokal dirijan, men li vle di tou sou sèn entènasyonal la kòm reprezantan yon kilti rich ak dinamik. Fyète ayisyen yo santi pou siksè Jhonson Napoléon ak nonmen k ap grandi nan byè "Ewo" se palpab. Se yon istwa siksè ki depase fwontyè jeyografik yo epi ki enkòpore fòs lespri antreprenè ayisyen an.
Ayiti, souvan surnome "pèl Zantiy yo", se yon destinasyon kaptivan pou vwayajè k ap chèche otantisite. Peyi zile Karayib sa a ofri yon konbinezon inik nan bote natirèl, eksepsyonèl eritaj istorik, ak kilti vibran.
Rejyon Sidès Ayiti a se yon vre trezò peyizaj ak kilti, kote vil Jakmel ak Cayes-Jacmel okipe yon plas santral. Malgre ke yo pwòch jeyografikman epi pataje anpil resanblans, de vil sa yo gen karakteristik diferan ki fè yo inik. Dekouvri nan atik sa a prensipal diferans ki genyen ant Jakmèl ak Cayes-Jacmel, de destinasyon esansyèl pou eksplore pandan sejou ou an Ayiti.
Lang kreyòl ayisyen an, oswa Kreyòl Ayisyen, se youn nan karakteristik ki pi remakab nan kilti ayisyen an. Pale kreyòl pa sèlman vle di kominike, men tou, revandike yon idantite, yon eritaj ak yon istwa rezistans devan advèsite. Men, ki kote lang inik sa a soti? Ki orijin li e ki jan li te vin tounen yon senbòl kilti ayisyen an? Ann plonje nan istwa kaptivan lang kreyòl ayisyen an.
Joseph-Auguste Anténor Firmin te fèt 28 oktòb 1850 Okap, nan yon Ayiti ki te fèk emansipe anba jouk kolonyal la, li te mouri 19 septanm 1911 a laj 60 an nan ekzil. Li se san dout youn nan figi entelektyèl ki pi anblèm nan tan li. Lavi li, ki make pa yon karyè eksepsyonèl nan domèn politik, literè ak diplomatik, montre jeni yon entelektyèl ayisyen ki gen kontribisyon ki kite yon mak ki pa efase sou listwa.
Sezon fèt la ann Ayiti chaje ak maji, e chante Nwèl jwe yon wòl esansyèl nan atmosfè cho ak fèstivite sa a. Ant tradisyon, ritm sovaj ak melodi nostaljik, mizik Nwèl ann Ayiti reflete richès kiltirèl peyi a. Men yon seleksyon 10 chante nwèl ayisyen inoubliyab, ki kontinye fè kè yo sezi e ki make lespri.
Klòch klòch yo k ap sonnen ak kè kontan nan lari ann Ayiti pandan sezon fèt la ap pwoche. Nwèl se yon tan majik lè lari yo klere, fanmi yo rasanble ak yon atmosfè cho anvayi zile a. Ant tradisyon, dekouvèt kiltirèl ak fèt goumè, Nwèl an Ayiti pwomèt yon eksperyans inik. b~Majik Limyè ak Dekorasyon~b Depi nan kòmansman mwa desanm, Ayiti dekore ak limyè briyan ak dekorasyon fèt. Mache yo vin vivan ak girland chatwayant, zetwal k ap klere ak pye pichpen òneman. Lari yo nan Pòtoprens nan Jakmèl klere ak yon maji espesyal, envite moun nan lokalite ak vizitè yo plonje tèt yo nan lespri a fèstivite. b~Tradisyon Ayiti nan Nwèl~b Nwèl an Ayiti selebre ak yon konbinezon inik nan tradisyon relijye ak koutim lokal yo. Mès minwi se yon tradisyon ki byen anrasinen, ki atire adoratè yo nan legliz pou selebre nesans Jezi nan yon atmosfè vibran nan chante ak lapriyè. Yon tradisyon popilè se "Dawn Mass" ki fèt nan douvanjou 25 desanm. Fidèl yo reyini pou akeyi Jou Nwèl ak yon ferveur espesyal, ki temwaye espirityalite pwofon ki anvayi fèt yo. Fèstivite yo pa limite a legliz. Parad nan lari, dans popilè ak konsè yo komen, kreye yon atmosfè lajwa nan tout peyi a. Mizik tradisyonèl ayisyen, tankou konpa dirèk ak vodou, ajoute yon dimansyon espesyal nan selebrasyon sa yo. b~Dekouvèt Kiltirèl: Atizana Ayisyen~b Nwèl se tou yon opòtinite ideyal pou dekouvri atizana inik ayisyen. Mache Nwèl yo ofri yon varyete de atizana, tankou eskilti an bwa, penti vivan, atik fè fòje ak bijou tradisyonèl yo. Travay atistik sa yo reflete talan atistik pèp ayisyen an epi yo bay kado inik ak sans. Mache lokal yo, tankou mache Ferrier nan Okap ak mache Jakmèl, se kote esansyèl pou dekouvri otantisite atizana ayisyen an. Acha sa yo ede tou sipòte atis lokal yo ak ekonomi kominote a. b~Fete Goumèt: Cuisine Nwèl~b Nwèl an Ayiti se yon selebrasyon gastronomik tou. Fanmi yo rasanble alantou tab fèstivite ki chaje ak plezi tradisyonèl gastronomik. "Joumou soup", yon soup joumou, se yon espesyalite esansyèl nan sezon fèt la. Asyèt vyann kochon, ti mouton ak poul yo komen tou, akonpaye pa diri ak legim lokal yo. Desè tradisyonèl yo, tankou "Pen patat" ak "Tablèt Pistach," ajoute yon touche dous nan selebrasyon an. Fwi twopikal, tankou mango ak bannann, souvan prezan tou sou tab Nwèl la, raple richès divèsite biyolojik ayisyen an. Nwèl an Ayiti se yon selebrasyon vibran ki melanje majik limyè, tradisyon relijye, atizana lokal ak cuisine bon gou. Se yon epòk kote lajwa ak jenerozite se nan pwen enpòtan, e lè Ayisyen louvri kè yo pou pataje maji sezon an ak mond lan.
Komès lokal an Ayiti, byenke li rich an divèsite ak potansyèl, li fè fas ak anpil defi, tankou vizibilite ki ba pwodiktè lokal yo ak mank enfrastrikti apwopriye pou komèsyalize pwodwi yo. Sa gen ladan gwo kantite pwodui ki soti nan peyi etranje ki, san rezon, anvayi ti mache Ayisyen an ak pwodui ki pa bon kalite ditou. Se nan kontèks sa a Phanord Cabé, PDG medya sou entènèt Hebdo24 la, te devwale pwojè anbisye li a sou non "Mache Ayisyen". Li se yon platfòm dijital dedye a pwomosyon ak vant pwodui lokal Ayisyen yo. Mache Ayisyen, ki pwograme pou lansman an avril 2025, gen pou objektif konekte pwodiktè ak konsomatè Ayisyen yo atravè yon platfòm sou entènèt. Objektif la klè: ankouraje konsomasyon pwodui lokal yo tout pandan n ap bay ti biznis peyi a vizibilite yo bezwen anpil la. Lè inisyativ sa a konsantre sou kwasans komès lokal la, li ka tounen yon katalis pou ranfòse ekonomi ayisyèn nan.
Sandra Dessalines se yon pent, eskilpè ak atis plastik ayisyèn ki aprann pou kont li. Li fèt nan Pòtoprens, men li grandi nan komin Kafou. Jodi a, li se yon anbasadè ki bay kilti ayisyen yon nouvo lavi atravè atizay li toupatou nan mond lan, espesyalman an Frans kote li ap viv depi plis pase yon deseni. Yon chemen onorab Sandra Dessalines te fè etid kòm yon enjenyè agronòm nan Inivèsite Quisqueya nan Pòtoprens, epi li kontinye etid li nan INSA nan Toulouse, Lafrans. Antre ofisyèl li nan mond lan atizay sòti apre tranbleman de tè devastatè ki frape peyi li Ayiti 12 janvye 2010. Evènman sa a pouse li vin atis, sa ki mennen li jwenn nivo li ye jodi a. Nan tèm rekonesans, Sandra Dessalines pa bezwen fè plis renome, stil orijinal li, ki enspire pa peyi natal li Ayiti, ap vin pi popilè devan òganizatè gwo evènman atizay nan Pari. Nan mwa oktòb 2024, li menm te resevwa pri piblik nan Lmh Concept Evènman Atizay ak Design pou 10 ane egzistans yo nan Pari. Pri sa a montre orijinalite travay li ak kapasite li pou touche kè moun atravè kreyasyon li.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
