Chak 1ye ak 2 Novanm, Ayiti vin vivan nan koulè nwa ak koulè wouj violèt pou selebre Guédés yo, espri yo venere nan relijyon Vodou a, senbòl yon lyen pwisan ant vivan ak mò. Fasinan, endommabl ak pwovokan, Guédés yo fòme yon fanmi vre nan panteon Vodou ayisyen an, kote yo respekte wòl yo kòm gid espirityèl moun ki mouri a nan apre lavi a. Ki te dirije pa figi anblèm tankou lejand Baron Samedi ak konpayon li Grann Brigitte, Guédés yo enkòpore paradoks yo nan lavi ak lanmò. Chak Baron gen yon pèsonalite inik: Baron Cimetière, Baron Kriminel, ak Baron La Croix se gadyen nanm ki moute desann sou fwontyè mond mò yo. Ansanm, yo fòme yon prezans pwisan ak yon ti jan pè, men pwofondman rasin nan kilti ayisyen an. Guédés pa tankou lòt espri vodou; yo demontre kouraj yo nan yon fason espektakilè. Abitye ak lanmò, yo pa pè anyen e yo pwovokan: yo manje vè, piman kri, ak rad pati sansib yo ak wonm ak pwav. Jès sa yo make endiferans yo an danje epi fè nou sonje ke yo te deja fè eksperyans lavi sou tè a. Se konsa, yo se psikoponp - èt sa yo ki mennen nanm yo nan moun ki mouri yo - ak aji kòm pon ant mond lan nan vivan yo ak sa yo ki nan mò yo. Gen kèk Guédés, tankou Guédé Nibo, mete rad nwa, koulè wouj violèt ak blan, yo chak ak karakteristik inik. Yo anpil e yo varye: Guédé Fouillé, Guédé Loraj, Papa Guédé, ak anpil lòt. Se espri sa yo ki, chak ane, raple Ayisyen enpòtans pou sonje moun ki mouri a epi onore yo. Kil Guedes yo pa sèlman relijye; li tou kiltirèl ak istorik. Dapre tradisyon, teritwa espirityèl yo, oswa "Fètomè" - surnome "Tè san chapo" - se yon kote nanm zansèt yo abite. Dapre istwa yo, orijin kil sa a tounen sou plato Abomey, ansyen kapital wayòm Dahomey, ann Afrik, kote lanmò ak lavi ansanm nan yon fòm senbyotik. Selebrasyon sa a ann Ayiti menm jwenn eko nan istwa ansyen. Women yo te onore mò yo tou ak "Fete Lemuria", ki te fèt nan mwa fevriye, pou anpeche lespri yo ak retabli lapè ant mond vivan yo ak mond moun ki mouri yo. Pou Ayisyen, onore Guédés yo vle di aksepte lanmò kòm yon pati nan lavi epi selebre lyen envizib ki ini nou ak moun ki kite nou yo. Se tou yon fason pou reziste, paske lavi, malgre defi li yo, dwe selebre nan tout konpleksite li ak pwofondè.
Ant rèv ak reyalite ayisyen an: Yon apèl pou inite ak aksyon Anpil gason te reve gwo pou Ayiti. Tousen Louvèti ak Jean Jacques Dessalines se egzanp. Malgre ke men envizib dechire, twal sosyal peyi a te toujou konsidere kòm pi gwo pwojè moun lèt yo te mete an mouvman. Jiska lè sa a, istwa peyi DAyiti rete e rete pou ayisyen espas ki pi apwopwiye pou rèv ak pwopoze libète total e total. Vrèmanvre, Tousen Louvèti te fè rèv amelyore anpil esklav yo. Desalin, bò kote l, te sakrifye tèt li pou endepandans zile nou an (Ayiti-Sen-Domeng). Apre liberasyon nou anba men franse yo, mesye lèt yo te oblije pran lòt chemen pou pwoteje diyite peyi a. Sitiyasyon sa a te montre yon lòt fòm revolisyon tankou powèt lekòl patriyotis la ak patizan tankou: Louis Joseph Janvier, Anténor Firmin, Demesvar Délorme ak Jenerasyon wonn ak Fernand Hibbert, Georges Sylvain tou lekòl endijèn ak Jean Price Mars, Jacques Stephen. Alexis, Roussan Camille elatriye... ki eksprime mekontantman yo nan vide lank. Lè w dekri oswa pentire sitiyasyon peyi a. Plizyè ane ki te premye vin ansent ak Lè sa a, te fèt lide nan bay peyi a souverènte li, pwòp bicolor li, lame li, elatriye li pa t ’fasil epi yo pa t’ kontinye konsa. Ayiti bezwen pou le moman moun rèv, gason ki renmen peyi yo, men ki pa richès peyi sa, moun ki renmen bonè peyi yo, men ki pa malè li yo, gason ki gen pwojè solid, men ki pa espesyalis nan masak yo sèlman enterese nan pòch yo, pito pou kontantman de-ton nou yo, mesye ki dwe goumen kont koripsyon, kont gaspiyaj, kont men envizib etranje yo, kont fòm sa a nan administrasyon piblik ki vize sèlman yon ti gwoup moun nan la. peyi nan detriman popilasyon an, fòm ensekirite sa a ke leta te planifye, sa yo rele boujwazi yo, pouvwa ekonomik ki soti aletranje tankou: Lafrans, USA, Kanada, Brezil. q~Ayiti an 1979 ak tout pouvwa. Yo di Maître Fevry te deklare: Rèv Ayiti pa ka sipòte, ni aksepte solisyon enpwovize ~q. Rèv ayisyen an dwe toujou yon efò ekip. Yon ekip gason ki gen konpetans, vizyon, bon volonte, refleksyon ak meditasyon. q~ Gason ki ka plase enterè pèsonèl yo ak enterè prive yo pase enterè piblik yo. Gason ki vle fè yon nouvo demaraj pou reyalize rèv Jean Jacques Dessalines ak sa Henri Christophe ki te vize ke ayisyen pa anvye okenn lòt peyi nan mond lan pou tout ayisyen ka kontan nan pwòp peyi yo , te chante pwofesè. Lesly Saint Roc Manigat.~q Ayiti cheri nou an, ki te yon fwa pèl Zantiy yo, pa prezan ankò jodi a. Pou sa nou mande tout Ayisyen: timoun, jèn, granmoun ak granmoun, se pou nou mete tèt nou ansanm bra nou, fòs nou, vwa nou ak tout sa nou te kapab fè pou libere peyi nou renmen anpil Ayiti Chérie. Ann chanje reyalite nou ansanm! Viv Ayiti, viv libète lemonn antye.
Ayiti, ki chita sou pati lwès zile Ispanyola nan Karayib la, souvan asosye ak istwa rich ak konplèks li. Sepandan, pi lwen pase aspè kiltirèl ak istorik li yo, Ayiti se lakay yo nan yon divèsite remakab nan fon ak flora ki merite yo dwe eksplore ak prezève. Atik sa a mete aksan sou richès ekolojik Ayiti a, mete aksan sou flora ak fon inik li yo. Fon: Ayiti se lakay yo nan yon varyete de espès bèt, kèk nan yo ki endemik nan zile a. Fore twopikal nan peyi a se lakay yo nan yon gwo divèsite nan zwazo. Mòn rezistan yo bay abita apwopriye pou espès ki ra. Dlo ki antoure Ayiti yo rich tou nan divèsite biyolojik. Koray kolore, pwason twopikal ak tòti lanmè jwenn refij nan resif koray yo sou kòt la. Efò konsèvasyon yo enpòtan anpil pou pwoteje ekosistèm maren frajil sa yo epi prezève lavi maren. Flora: Peyizaj Ayiti yo dekore ak yon gran varyete plant ak flè. Fore twopikal yo se kay pye bwa Majestic, Pine Ispanyola a ak pye chiklèt la. Forè sa yo jwe yon wòl esansyèl nan règleman klima ak prezèvasyon divèsite biyolojik. Plèn kotyè yo chaje ak pye palmis, ki gen ladan palmis wayal ann Ayiti. Jaden botanik yo, tankou Jardin Botanique des Cayes, se yon paray vèt kote ou ka admire yon gran varyete plant twopikal, kèk ladan yo endemik nan rejyon an. Ayiti, ak flora ak fon inik li yo, se yon bèl pyè ekolojik ki merite pou yo konsève pou jenerasyon kap vini yo. Konsyantizasyon, konsèvasyon ak devlopman dirab se eleman kle pou asire siviv richès natirèl sa a. Lè l envesti nan pwoteksyon anviwònman li, Ayiti ka non sèlman prezève eritaj ekolojik li, men tou, ankouraje touris dirab epi ranfòse rezistans ekosistèm li yo devan defi mondyal yo.
An kolaborasyon ak HPost5, Les Éditions Julien Hilaire, ap lanse yon apèl pou kontribisyon pou piblikasyon premye nimewo "Temps de Poetry", yon revizyon literè ki, daprè inisyatè yo, vize tounen yon espas pou echanj, kreyasyon ak selebrasyon pwezi kontanporen. Nan tan sa yo ki te make pa yon tandans pou destriksyon, dezòd ak règ la nan silans, pale soti vin tounen yon obligasyon. Di pou denonse. Di reziste. Di pou konstwi. Premye nimewo "Times of Poetry" ak tèm "Katedral an konstriksyon, powèm kòm mendèv" fè pati apwòch sa a. Tèm sa a se yon envitasyon pou nou reflechi sou zak konstriksyon an, kit se materyèl, kit se espirityèl oswa metafò, nou li nan dosye laprès la. Haïti Wonderland te ale rankontre Ansky Hilaire, mesye kap dirije pwojè a. Entèvyou.
Nan lari Ayiti ou kapab rankontre machann k ap vann youn nan mèvèy gastronomik ki pi presye nan peyi a: Fritay. Fèt lari sa a, ak manje fri ki bay dlo nan bouch li, se yon vrè selebrasyon kuizin ayisyen an.
Cuisine ayisyen an se yon vrè festival gou, kote epis santi bon ak arom jwe yon wòl santral. Engredyan esansyèl ayisyen pa jis ajoute gou; yo kreye yon pwofil gou rich ak konplèks ki karakterize cuisine vibran sa a. Pami epis santi bon yo pi souvan itilize se piman tchili, ki bay chalè ak entansite. Remèd fèy tankou tim, pèsi yo souvan itilize fre, ajoute yon touche nan fraîcheur ak pwofondè. Lay ak jenjanm yo tou eleman kle, bay nòt pikan ak tè. Yon lòt epis iconik se "klou", ki souvan itilize nan marinad ak bouyon. "Safran" ak "turmeric" yo prezan tou nan cuisine ayisyen an, bay non sèlman koulè, men tou gou inik. "Zès lacho" ak "ji sitwon" yo souvan itilize pou amelyore asyèt, ajoute yon asidite entérésan. Apre yon tan, preferans nou yo evolye, ak sèten engredyan pran plis oswa mwens espas sou plak nou an. E ou menm, èske gen yon epis ke ou te abandone oswa okontrè redekouvwi sou tan?
Jedi 15 me 2025 la, otèl Karibe a te òganize konferans lansman 4yèm edisyon konkou redaksyon nasyonal Sant Muse Ayiti a. Evènman sa a te dewoule an prezans manm Sant Miz la, tankou Pè Gilbert Peltrop, kowòdonatè konkou a, Mesye Arnold Antonin, envite espesyal edisyon sa a, ansanm ak reprezantan enstitisyon tankou Ministè Edikasyon Nasyonal la, reprezante pa Emmanuel Bernard, ki t ap pale nan non Minis Mesye Antoine Augustin; OPC a; Inivèsite Leta Ayiti a, reprezante pa Rektè Dieuseul Prédélus; ONAPÉ, ki reprezante pa Misye Hervé Boursiquot ; Pwotektè Sitwayen yo, Mesye Wilner Morin; ak reprezantan PNUD, BINUH, ak UNESCO, reprezante respektivman pa Mesye Xavier Michon, Armor BouBarkri (sou non Madmwazèl Maria Isabel Salvador), ak Madmwazèl Erica Francillon Célestin (sou non Mesye Éric Voli Bi), patnè Sant Miz la nan inisyativ sa a. Manm laprès yo te prezan tou.
Nan papòt bèl Baie de l’Acul du Nord an Ayiti se yon oasis trankilite ak bote natirèl: Camp Louise, plis afeksyon ke yo rekonèt kòm Saint Michel Beach. Avèk sab nwa li yo ak houle bri, plaj sa a ofri yon eksperyans enchante ki kaptire lespri sovaj lanati. Le pli vit ke ou mete pye sou rivaj sa a mayifik, ou ap anvlope pa yon atmosfè nan mistè ak trankilite. "Ajoupas yo" ki chaje sou plaj la se lakay yo nan restoran modès k ap sèvi espesyalite lokal yo, soti nan pwason fre griye nan konk sukulan. Avèk chak mòde, ou goute fizyon ekskiz nan gou natif natal ki selebre richès gastronomik Ayiti. Sou bò dwat ou a, Majestic chita restoran "M&M" la, pare pou pran plezi boujon gou ou yo ak espesyalite irézistibl li yo, ki disponib pou sèvi ou nan fen semèn nan, kouwone jou plaj ou ak yon nòt gastronomik ekskiz. Malgre li pwoksimite ak vil kap ajite nan vil Okap, ki sitiye jis 26 kilomèt lwen, Kan Louise sanble tankou yon mond apa. Aksesib tou de pa wout ak pa lanmè, pa jet ski soti nan plaj vwazen Gaderas ak Labadie, plaj sa a ofri yon chape akeyi soti nan ajitasyon an nan lavi chak jou. Kit ou ap chèche avanti, detant oswa tou senpleman koneksyon ak lanati, Camp Louise pral satisfè tout dezi ou yo. Dlo turkwaz li yo envite ou naje, plaj sab li yo envite ou detann, ak atmosfè cho li yo enspire sezi. Pou vwayajè k ap chèche eksperyans natif natal ak peyizaj mayifik, Camp Louise pwouve li se yon trezò kache ki vo dekouvri ak selebre. Kidonk, kite tèt ou pran pa maji kaptivan pèl ra sa a nan kè Bay Acul du Nord, epi kite enkyetid ou yo flote ak vag ki dousman karese rivaj li yo.
Agrikilti se nan kè ekonomi ak lavi chak jou ann Ayiti. Malgre defi ki gen rapò ak enfrastrikti ak kondisyon klimatik, sektè sa a rete vital pou majorite popilasyon an. Ann dekouvri kijan agrikilti ayisyen fòme peyi a, ekonomi li ak tradisyon li yo.
Vandredi 16 out 2024, vil istorik Okap te sèn yon nouvo edisyon evènman OKAP ANN PEDALE, ki make senkyèm edisyon SUMMER STREET lan. Reyinyon anyèl sa a, ki pa manke kounye a, te distenge pa yon atmosfè efervesan ak yon mesaj fò ki vize fè pwomosyon rejyon nò Ayiti.
Ayiti, ki asosye ak istwa rich li ak kilti vibran li, ofri tou yon paradi akwatik ki pa konnen. Avèk plaj primitif li yo, dlo kristal klè ak divèsite maren espektakilè, peyi Karayib sa a se yon destinasyon ideyal pou rayisab aktivite dlo. Dekouvri yon mond kaptivan anba dlo, fè eksperyans avanti sezisman epi jwi litoral ayisyen an.
Jennifer EUGÈNE se te fèt nan Port-au-Prince 1ye me 1995. Li se yon otè ak yon avoka nan fòmasyon, epi li rive konbine avèk sajès de pasyon li yo: defans dwa moun ak ekriti. Depi li te piti, li te jwenn nan mo yo yon abri, yon refij kont yon mond ki souvan twò ajite ak difisil. Pandan lòt jèn nan laj li pataje lavi yo fòma, li te plonje nan pwòp linivè li, sa se ekriti. Depi laj katòz an, ekriti vin pi plis pase yon pasyon, li vin yon mwayen pou jwenn lapè entèryè, simonte difikilte ak konprann tèt li. Se nan kontèks sa a li te jwenn vre vokasyon li.
Kuizin ayisyen an, rich ak bon gou, se yon refleksyon vre kilti, istwa ak tradisyon peyi a. Li konbine enfliyans Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn yo ofri divès ak bon gou asyèt. Soti nan repa chak jou rive nan fèt tradisyonèl yo, manje ann Ayiti se plis pase jis yon mwayen pou nouriti, se yon eksperyans kiltirèl. Dekouvri avèk nou sa nou manje ann Ayiti, epi kite tèt ou sedui pa gou inik peyi Karayib sa a.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
