Jacmel:vil ayisyèn ki gen istwa ki lye ak liberasyon Amerik Latin
Jacmel se yon vil ki sitiye sou kòt sid Ayiti, plis presizeman nan depatman sidès la. Jiska jounen jodi a, vil la se yon kote ki renome pou achitekti kolonyal li ki byen prezève ak pou richès patrimwàn istorik li, ansanm ak karnaval li, youn nan pi popilè nan Karayib la.
Jacmel se youn nan pi ansyen vil Ayiti. Gen kèk istoryen ki di ke li te egziste depi tan Tainyo, premye moun ki te abite zile a, ki te viv la depi avan Kristòf Kolon ak kolon li yo rive an 1492. Anvan li te vin Jacmel, vil sa a nan sidès Ayiti te rele Yakimel. Chanjman non Jacmel te fèt pa fransè yo pandan yo te kolonyalize pati lwès zile Espanyòl la.
Pandan ane yo, Jacmel te tounen yon vil kote viv byen melanje ak bèlte lanmè a, nan kè vizitè li yo. Yo viv nati a an plen, epi lanmè a rete yon sous lajwa pandan tout jounen an. Jacmel ofri tout sa a, anplis pase li ki gloriye li kòm yon kote kle nan gwo istwa Ayiti. Avèk cham inik li, Jacmel se youn nan vil ayisyèn ki ka kite yon mak sou moun.
Nan ane 50 ak 60 yo, jiska kòmansman ane 80 yo, Jacmel te youn nan destinasyon touristik ki pi popilè nan Karayib la akoz repitasyon li kòm yon vil ki gen bèlte ak gras natirèl ki pa t’ san rezon. Pandan tan sa yo, kòt Jacmel la te akeyi bato de kwazyè chaje ak tourist ki te vini soti nan tout kwen nan mond lan. Epi se tou pandan tan sa yo, ke Jacmel te youn nan vil ki te pi aktif nan komès nan Ayiti, youn nan vil ki te pi pwospè ekonomikman nan peyi a, sitou paske de gwo afluk tourist ki te vizite li regilyèman.
Sou plan istorik, Jacmel se konnen pou lagè fratikid ayisyen li ki te opozé sòlda Toussaint Louverture, ki te dirije lame nwa a, ak sòlda chèf mulat Rigaud. Men, sa istwa ap sonje pi plis sou vil solèy la sa a se ke Jacmel te vil ayisyèn ki te akeyi gwo lidè Ameriken di Sid tankou Miranda ak Simón Bolívar. An efè, yo te rankontre Dessalines, papa nasyon ayisyèn nan, ak Alexandre Pétion, premye prezidan Ayiti, nan Jacmel. Objektif yo se te pou jwenn yon èd imans nan men jèn nasyon Ayiti ki te fèk libere a, yon tè ki te swaf vizyon ak rèv libète pou tout pèp sou latè.
Jodi a, menm si Jacmel tou afekte pa gwo kriz ki ap travèse peyi Ayiti, li toujou kenbe estati li kòm yon vil ak fasad bèl anpil, ak yon bèlte ki klere anba solèy la, kote li bon viv. Se youn nan ti vil ayisyèn kote karnaval la toujou renome pou richès ak dispèsyon koulè cho li yo, anplis cham san parèy li.
Resan vizit Prezidan Kolonbyen Gustavo Petro nan Jacmel, nan mwa janvye 2025 la, se yon gwo rapèl pou tout mond lan sou enpòtans Jacmel nan liberasyon Amerik Latin. Se yon apèl enpòtan, paske istwa se yon zouti ki bay sans ki dwe afekte prezan an. Rapèl sa a dwe pouse sitwayen nan pifò peyi Amerik Latin pou vin vizite vil sa a nan Ayiti, paske li pote nan li yon pati nan istwa yo.
Premye nasyon nwa ki te libere tèt li anba esklavaj ak pran endepandans nan men Lafrans an 1804 e ki te enfliyanse lòt mouvman liberasyon atravè mond lan, enspire lit pou libète ak egalite.
Bote natirèl
Ayiti beni ak peyizaj natirèl espektakilè, ki gen ladan plaj sab blan, mòn ak divèsite biyolojik rich.
Eritaj
Ayiti gen yon eritaj istorik rich, ki gen ladan sit tankou Sitadèl Laferrière ak Palè Sans-Souci, ki nan lis UNESCO Mondyal Eritaj.
Kilti
Ayiti gen yon kilti rich ak divèsifye, enfliyanse pa eleman Afriken, Ewopeyen yo ak endijèn. Mizik, dans, atizay ak kizin ayisyen yo selebre atravè lemond.
